Merhaba sevgili öğrenciler,
Bugünkü sorumuz, fiillerin türleriyle ilgili temel bir bilgiyi ölçüyor. Cümledeki fiilin ne tür bir eylem ifade ettiğini anlamak için fiil türlerini iyi bilmemiz gerekiyor. Şimdi adım adım sorumuzu inceleyelim:
- Cümlemiz: "Kendini temizledi"
- Fiilimiz: "temizledi"
Şimdi seçeneklerdeki fiil türlerini kısaca hatırlayalım ve cümlemizle karşılaştıralım:
- A) Geçişli fiil: Nesne alabilen fiillerdir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verirler. Örneğin, "Kitabı okudu." (Neyi okudu? Kitabı.) "Temizlemek" fiili tek başına geçişli bir fiildir ("Evi temizledi"). Ancak cümlemizdeki özel duruma dikkat etmeliyiz.
- B) Dönüşlü fiil: Eylemi yapan öznenin, yaptığı eylemden yine kendisinin etkilenmesidir. Yani özne hem işi yapan hem de işten etkilenendir. Genellikle fiil köküne "-n" veya "-l" ekleri getirilerek oluşturulur (giyinmek, yıkanmak gibi), ancak bazen bu ekler olmasa bile "kendi kendini" anlamı taşıyan fiiller de dönüşlü kabul edilir. Cümlemizde "temizleme" eylemini yapan da (o), bu eylemden etkilenen de yine (o)'dur. "Kendini" sözcüğü bu dönüşlülüğü açıkça belirtir.
- C) Edilgen fiil: Eylemi yapanın belli olmadığı, işten etkilenen nesnenin özne konumuna geçtiği fiillerdir. Fiil köküne "-n" veya "-l" ekleri getirilir ve "başkası tarafından" anlamı taşır. Örneğin, "Ev temizlendi." (Kim temizlediği belli değil, ev başkası tarafından temizlendi.) Cümlemizde eylemi yapan bellidir (o).
- D) İşteş fiil: Eylemin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını gösteren fiillerdir. Fiil köküne "-ş" eki getirilir. Örneğin, "Selamlaştılar." (Karşılıklı selam verdiler.) Cümlemizde tek bir özne ve onun kendi üzerindeki eylemi söz konusudur.
Cümlemizi Tekrar İnceleyelim:
- "Kendini temizledi" cümlesinde, "temizleme" eylemini yapan kişi (gizli özne "o") ve bu temizleme eyleminden etkilenen kişi yine kendisidir ("kendini").
- Yani özne, eylemi kendi üzerinde gerçekleştirmiştir. Bu durum, dönüşlü fiilin temel özelliğidir. Fiil "temizlemek" geçişli olsa da, "kendini" zamiriyle birlikte kullanıldığında eylemin özneye döndüğünü, yani dönüşlü bir anlam kazandığını görüyoruz.
Bu açıklamalara göre, "Kendini temizledi" cümlesindeki fiil, eylemin özne tarafından kendi üzerinde yapıldığını gösterdiği için dönüşlü fiildir.
Cevap B seçeneğidir.
