🎓 Eşit Ağırlık için YKS çalışma programı Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "Eşit Ağırlık için YKS çalışma programı Test 1" testinde karşılaşabileceğiniz temel Türkçe ve Matematik konularını kapsar. Amacımız, bilgileri sade ve anlaşılır bir şekilde sunarak konuyu pekiştirmenize yardımcı olmaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Fiillerin tüm özelliklerini taşımazlar (şahıs ve kip eki almazlar), ancak olumsuz yapılabilirler.
- 📝 İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır. Örnek: "Okumak güzeldir."
- 📝 Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi kullanılır, önündeki ismi niteler. Örnek: "Gelecek günler güzel olacak."
- 📝 Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...a, -casına" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf görevinde kullanılır, eylemin zamanını veya durumunu bildirir. Örnek: "Gülerek konuştu."
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler. Bu, onları çekimli fiillerden ayıran önemli bir özelliktir. Örneğin, "gelmek" (isim-fiil) - "gelmemek".
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel yapı taşlarıdır ve cümlenin anlam bütünlüğünü sağlarlar. Doğru soruları sorarak ögeleri kolayca bulabilirsiniz.
- 📝 Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur. (Ne yaptı? Ne oldu? Kimdir?)
- 📝 Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. (Kim? Ne?)
- 📝 Nesne (Düz Tümleç): Yüklemden etkilenen varlıktır. Belirtili Nesne (-i hali) ve Belirtisiz Nesne (yalın hali) olarak ikiye ayrılır. (Kimi? Neyi? Ne?)
- 📝 Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki işin yapıldığı, yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildirir. (-e, -de, -den eklerini alır.) (Kime? Kimde? Kimden? Neye? Nerede? Nereden?)
- 📝 Zarf Tümleci: Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildirir. (Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Nereye? Neden?)
⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken tamlamaları (isim tamlaması, sıfat tamlaması) ve deyimleri asla bölmeyin. Bunlar bir bütün olarak tek bir ögeyi oluşturur.
📌 Yazım Kuralları
Türkçenin doğru ve anlaşılır kullanılması için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. YKS'de sıkça karşılaşılan kurallardan bazıları şunlardır:
- 📝 Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi, yer, millet, dil, din adları), unvanlar, kurum ve kuruluş adları, belirli gün ve ay adları, kitap, dergi, gazete adları büyük harfle başlar.
- 📝 Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kayması, ses düşmesi veya türemesi olan birleşik kelimeler (örn: "kaynana", "kahvaltı", "birçok") bitişik yazılır. Anlamını koruyan ve birleşik fiil oluşturanlar (örn: "yardım etmek", "fark etmek") ayrı yazılır.
- 📝 Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazı ile yazılır (örn: "iki bin yirmi üç"). Ancak para, ölçü, istatistik verilerinde rakam kullanılır. Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konmaz (örn: "1250000").
💡 İpucu: Bağlaç olan "ki" ve "de" her zaman ayrı yazılır. Ek olan "-ki" (ilgi eki) ve "-de" (bulunma hali eki) ise bitişik yazılır. "Ki"nin yerine "-ler" eki getirilebiliyorsa ektir, bitişik yazılır. "De"nin yerine "bile" veya "dahi" getirilebiliyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır.
📌 Sayı Kümeleri ve Temel Kavramlar
Matematiğin temelini oluşturan sayı kümelerini ve temel işlem yeteneklerini bilmek, diğer konuları anlamak için şarttır.
- 📝 Doğal Sayılar ($\mathbb{N}$): Sayma sayıları ve sıfırdan oluşan kümedir. $\{0, 1, 2, 3, ...\}$
- 📝 Tam Sayılar ($\mathbb{Z}$): Doğal sayılar ve negatiflerinin birleşimiyle oluşan kümedir. $\{..., -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, ...\}$
- 📝 Rasyonel Sayılar ($\mathbb{Q}$): $a$ bir tam sayı ve $b$ sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere, $ rac{a}{b}$ şeklinde yazılabilen sayılardır. Örnek: $ rac{1}{2}$, $-3$, $0.75$.
- 📝 İrrasyonel Sayılar ($\mathbb{I}$): Rasyonel olmayan, yani $ rac{a}{b}$ şeklinde yazılamayan sayılardır. Virgülden sonrası düzensiz ve sonsuz devam eder. Örnek: $\pi$, $\sqrt{2}$.
- 📝 Reel (Gerçek) Sayılar ($\mathbb{R}$): Rasyonel ve irrasyonel sayıların birleşimiyle oluşan en geniş sayı kümesidir.
💡 İpucu: İşlem önceliği sırası şöyledir: 1. Üslü ve köklü ifadeler, 2. Parantez içindeki işlemler, 3. Çarpma veya Bölme (soldan sağa), 4. Toplama veya Çıkarma (soldan sağa).
📌 Rasyonel Sayılar
Rasyonel sayılarla yapılan dört işlem, temel matematik becerilerinin önemli bir parçasıdır.
- 📝 Toplama ve Çıkarma: Paydalar eşitse paylar toplanır/çıkarılır, ortak payda aynen yazılır. Paydalar farklıysa önce paydalar ortak bir sayıda eşitlenir, sonra işlem yapılır. Örnek: $ rac{1}{2} + rac{1}{3} = rac{3}{6} + rac{2}{6} = rac{5}{6}$.
- 📝 Çarpma: Paylar kendi arasında, paydalar kendi arasında çarpılır. Örnek: $ rac{2}{3} \times rac{4}{5} = rac{8}{15}$.
- 📝 Bölme: Birinci rasyonel sayı aynen yazılır, ikinci rasyonel sayı ters çevrilip çarpılır. Örnek: $ rac{1}{2} \div rac{3}{4} = rac{1}{2} \times rac{4}{3} = rac{4}{6} = rac{2}{3}$.
⚠️ Dikkat: Rasyonel sayılarda toplama ve çıkarma yaparken payda eşitlemeyi unutmayın! Bu, sık yapılan bir hatadır.
📌 Üslü ve Köklü Sayılar
Üslü sayılar, bir sayının kendisiyle tekrar çarpımını; köklü sayılar ise bir sayının hangi sayının kuvveti olduğunu ifade eder.
- 📝 Üslü Sayılar: $a^n$ ifadesinde $a$ taban, $n$ ise üsttür. $a^n = a \times a \times ... \times a$ ($n$ tane $a$'nın çarpımı).
- Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır ($a^m \times a^n = a^{m+n}$).
- Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır ($ rac{a^m}{a^n} = a^{m-n}$).
- Üssün Üssü: Üsler çarpılır ($(a^m)^n = a^{m \times n}$).
- Negatif Üs: Sayıyı ters çevirir ($a^{-n} = rac{1}{a^n}$).
- 📝 Köklü Sayılar: $\sqrt[n]{a}$ ifadesinde $n$ kök derecesi, $a$ ise kök içindeki sayıdır. $\sqrt[n]{a} = b$ ise $b^n = a$ demektir.
- Kök dışına çıkarma: $\sqrt{a^2 b} = a\sqrt{b}$ (karekök için).
- Çarpma: Kök dereceleri aynıysa kök içleri çarpılır ($\sqrt{a} \times \sqrt{b} = \sqrt{a \times b}$).
- Bölme: Kök dereceleri aynıysa kök içleri bölünür ($ rac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}} = \sqrt{ rac{a}{b}}$).
💡 İpucu: Her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir ($a^0=1$, $a \neq 0$). Ayrıca, karekök içindeki bir sayının karesi kök dışına mutlak değer olarak çıkar: $\sqrt{a^2}=|a|$.
