"Yarışmada birinci olan öğrenciye ödül verildi." cümlesindeki fiilin çatı özelliği nedir?
Bu soruda, verilen cümlenin fiilinin çatı özelliğini bulmamız isteniyor. Bu tür soruları adım adım nasıl çözeceğimizi inceleyelim:
Öncelikle, cümlenin yüklemini ve dolayısıyla fiilini bulmalıyız. "Yarışmada birinci olan öğrenciye ödül verildi." cümlesinin yüklemi "verildi" kelimesidir. Bu kelime, "vermek" fiilinden türemiştir.
Türkçede fiillerin dört temel çatı özelliği vardır: Etken, Edilgen, Dönüşlü ve İşteş. Bu özellikler, fiildeki işi yapan (özne) ile işten etkilenen arasındaki ilişkiyi belirler.
"Verildi" fiiline yakından bakalım. Fiilin kökü "ver-"dir. Bu köke "-il" eki gelmiştir. Türkçede fiillere "-l" veya "-n" eklerinden biri geldiğinde ve işi yapan gerçek özne belli olmadığında, fiil edilgen çatılı olur. Örneğin: "kır-ıl-mak", "gör-ül-mek", "sev-il-mek", "sil-in-mek", "yaz-ıl-mak".
"Ödül verildi." ifadesinde, ödülü kimin verdiğini açıkça göremiyoruz. Ödül, bir başkası tarafından verilmiştir. Cümlenin öznesi olan "ödül", işi yapan değil, işten etkilenen konumundadır. Yani, ödül kendi kendine verilmez, birileri tarafından verilir ve bu "birileri" cümlede belirtilmemiştir.
Edilgen çatılı fiillerde, işi yapan gerçek özne belli değildir veya cümle içinde belirtilmez. Cümlenin öznesi, işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır (sözde özne). Ayrıca, fiil genellikle "-l" veya "-n" eklerinden birini alır. "Verildi" fiili hem "-il" ekini almış hem de işi yapan (ödülü veren) belli değildir. Bu durum, fiilin edilgen çatılı olduğunu açıkça göstermektedir.
Bu adımları takip ettiğimizde, "verildi" fiilinin edilgen çatılı olduğunu kolayca anlarız.
Cevap B seçeneğidir.
