Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilin çatı özelliğini bulmak için öncelikle fiili doğru tespit etmeli ve ardından çatı özelliklerini hatırlamalıyız.
- Fiili Belirleyelim: Verilen "Misafirler, akşam yemeğine davet edildi." cümlesindeki fiil "davet edildi" ifadesidir. Bu ifade, "davet etmek" fiilinin çekimlenmiş halidir.
- Çatı Özelliklerini Hatırlayalım: Fiil çatıları, fiilin özne ile olan ilişkisini gösterir. Başlıca çatı özellikleri şunlardır:
- Etken Fiil: Fiilde belirtilen işi, cümlenin öznesi bizzat yapar. Fiil genellikle ek almaz veya sadece zaman/kişi ekleri alır. (Örnek: Çocuk topu attı. - Çocuk, atma işini yapan.)
- Edilgen Fiil: Fiilde belirtilen işi cümlenin öznesi yapmaz, işten etkilenir. İşin kim tarafından yapıldığı belli değildir veya belirtilmez. Fiil genellikle "-l" veya "-n" eklerinden birini alır. (Örnek: Top atıldı. - Top, atma işini yapmıyor, atma işinden etkileniyor.)
- Dönüşlü Fiil: Fiilde belirtilen işi özne yapar ve yaptığı işten yine kendisi etkilenir. Yani iş özneye döner. Fiil yine "-l" veya "-n" eklerinden birini alır. (Örnek: Çocuk yıkandı. - Çocuk, yıkanma işini kendi yapıyor ve bu işten kendi etkileniyor.)
- İşteş Fiil: Fiilde belirtilen işin birden fazla özne tarafından karşılıklı veya birlikte yapıldığını gösterir. Fiil "-ş" ekini alır. (Örnek: Çocuklar selamlaştı. - Selamlama işi karşılıklı yapılıyor.)
- "Davet Edildi" Fiilini İnceleyelim:
- "Davet etmek" fiiline "-il" eki gelmiştir. Bu ek, fiili edilgen veya dönüşlü yapabilir.
- Cümlenin öznesi "Misafirler"dir. Misafirler, davet etme işini yapan mıdır, yoksa davet edilme işinden etkilenen midir?
- Misafirler, "davet etme" eylemini gerçekleştiren değil, bu eylemden etkilenen varlıklardır. Yani, bir başkası tarafından davet edilmişlerdir. Cümlede davet eden kişi veya kurum belirtilmemiştir.
- Bu durum, fiilin edilgen çatılı olduğunu gösterir. İşin kim tarafından yapıldığı belli değildir ve özne işten etkilenen konumdadır.
Bu analizler sonucunda, "davet edildi" fiilinin edilgen çatılı olduğunu açıkça görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
