Sevgili öğrenciler, bu soruda fiilde çatı özelliklerinden hangisinin olmadığını bulmamız isteniyor. Fiilde çatı, bir fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini gösteren dil bilgisel bir özelliktir. Türkçede fiilde çatı iki ana başlık altında incelenir:
- 1. Özne-Yüklem İlişkisine Göre Çatılar: Fiilin özneyle olan ilişkisini belirtir. (Etken, Edilgen, Dönüşlü, İşteş)
- 2. Nesne-Yüklem İlişkisine Göre Çatılar: Fiilin nesne alıp almadığını veya nesneyle olan ilişkisini belirtir. (Geçişli, Geçişsiz, Ettirgen, Oldurgan)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Etken çatı: Bu, fiilde çatı özelliklerinden biridir. Etken çatılı fiillerde, işi yapan (gerçek özne) bellidir ve cümlede bulunur. Örneğin: "Çocuk topu attı." (Atma işini yapan çocuktur.)
- B) Edilgen çatı: Bu da fiilde çatı özelliklerinden biridir. Edilgen çatılı fiillerde işi yapan belli değildir veya önemli değildir; işten etkilenen varlık (sözde özne) özne konumundadır. Fiil genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır. Örneğin: "Top atıldı." (Topu kimin attığı belli değil.)
- C) Dönüşlü çatı: Bu da fiilde çatı özelliklerinden biridir. Dönüşlü çatılı fiillerde özne, yaptığı işten kendisi etkilenir. Yani işi yapan da işten etkilenen de aynı varlıktır. Fiil genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır. Örneğin: "Çocuk yıkandı." (Yıkama işini yapan da yıkanma işinden etkilenen de çocuktur.)
- D) Birleşik çatı: "Birleşik çatı" diye bir fiil çatı özelliği yoktur. Türkçede "birleşik fiil" kavramı vardır ki bu, birden fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazandığı fiil türünü ifade eder (örneğin: "yardım etmek", "göz gezdirmek", "yapıvermek"). Ancak bu, fiilin özne veya nesne ile ilişkisini belirten bir çatı özelliği değildir. Çatı özellikleri yukarıda saydığımız etken, edilgen, dönüşlü, işteş (özne-yüklem ilişkisine göre) ve geçişli, geçişsiz, ettirgen, oldurgan (nesne-yüklem ilişkisine göre) gibi başlıklardır.
Bu bilgiler ışığında, "birleşik çatı" fiilde çatı özelliklerinden biri değildir.
Cevap D seçeneğidir.
