Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'ki' bağlacı kullanılmıştır?
A) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
B) Bil ki sen de bir gün öleceksin.
C) Bahçedeki ağaçlar çiçek açtı.
D) Sınıftaki öğrenciler sessizdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
'Ki'nin yazımı, Türkçede sıkça karıştırılan konulardan biridir. Ancak birkaç basit kuralı öğrendiğimizde bu karışıklığı kolayca giderebiliriz. 'Ki'nin iki farklı görevi vardır: Biri bağlaç olan 'ki', diğeri ise ek olan '-ki'.
- Bağlaç olan 'ki': Genellikle iki cümleyi veya cümle değerindeki sözcükleri birbirine bağlar. Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulmaz veya çok az değişir. Örneğin: "Duydum ki geliyormuşsun." (Duydum, geliyormuşsun.)
- Ek olan '-ki': İki farklı görevi vardır.
- Sıfat yapan '-ki': Bir ismin önüne gelerek o ismi niteler ve bitişik yazılır. Genellikle yer veya zaman bildirir. Örneğin: "Evdeki hesap" (hangi hesap? evdeki), "Dünkü olay" (hangi olay? dünkü). Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
- İlgi zamiri olan '-ki': Bir ismin yerini tutar ve bitişik yazılır. Örneğin: "Benim kalemim kayboldu, seninkini alabilir miyim?" (senin kalemini). Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evdeki hesap çarşıya uymaz.
- Buradaki '-ki' eki, "hangi hesap?" sorusuna cevap veren bir sıfat yapan ektir ("evdeki hesap").
- Cümleden çıkarıp okuyalım: "Evde hesap çarşıya uymaz." Anlam bozuluyor, hangi hesaptan bahsedildiği netliğini kaybediyor.
- Bu nedenle, bu bir ek olan '-ki'dir ve bitişik yazılmıştır.
- B) Bil ki sen de bir gün öleceksin.
- Buradaki 'ki' ayrı yazılmıştır.
- Cümleden çıkarıp okuyalım: "Bil sen de bir gün öleceksin." Cümlenin anlamı çok fazla bozulmuyor, iki ayrı düşünceyi birbirine bağladığı anlaşılıyor. "Bil" fiilinden sonra bir açıklama veya vurgu yapma görevi görüyor.
- Bu nedenle, bu bir bağlaç olan 'ki'dir.
- C) Bahçedeki ağaçlar çiçek açtı.
- Buradaki '-ki' eki, "hangi ağaçlar?" sorusuna cevap veren bir sıfat yapan ektir ("bahçedeki ağaçlar").
- Cümleden çıkarıp okuyalım: "Bahçede ağaçlar çiçek açtı." Anlam bozuluyor, hangi ağaçlardan bahsedildiği netliğini kaybediyor.
- Bu nedenle, bu bir ek olan '-ki'dir ve bitişik yazılmıştır.
- D) Sınıftaki öğrenciler sessizdi.
- Buradaki '-ki' eki, "hangi öğrenciler?" sorusuna cevap veren bir sıfat yapan ektir ("sınıftaki öğrenciler").
- Cümleden çıkarıp okuyalım: "Sınıfta öğrenciler sessizdi." Anlam bozuluyor, hangi öğrencilerden bahsedildiği netliğini kaybediyor.
- Bu nedenle, bu bir ek olan '-ki'dir ve bitişik yazılmıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, 'ki' bağlacının kullanıldığı tek seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
