Kurallı ve devrik cümle 2. sınıf Test 1

Aşağıdakilerden hangisi kurallı cümle değildir?

A) Kuşlar şarkı söylüyor.
B) Şarkı söylüyor kuşlar.
C) Kuşlar söylüyor şarkı.

Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçedeki cümle yapılarından "kurallı cümle" kavramını inceleyeceğiz. Bir cümlenin kurallı olup olmadığını anlamak için temel kuralı bilmemiz gerekiyor.

• Kurallı Cümle Nedir? Türkçede kurallı (düz) bir cümlede, cümlenin ana yargısını bildiren yüklem (yani fiil veya fiil soylu sözcük) her zaman cümlenin sonunda bulunur. Yüklemin sonda olmadığı cümlelere ise "devrik cümle" denir.
• Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
• A) Kuşlar şarkı söylüyor.

  Bu cümlede yüklem "söylüyor" sözcüğüdür. "Söylüyor" kelimesi cümlenin en sonunda yer almaktadır. Bu nedenle A seçeneğindeki cümle kurallı bir cümledir.

• B) Şarkı söylüyor kuşlar.

  Bu cümlede yüklem yine "söylüyor" sözcüğüdür. Ancak "söylüyor" kelimesi cümlenin sonunda değil, ortasında yer almaktadır. Cümle "kuşlar" öznesiyle bitmektedir. Yüklem sonda olmadığı için bu cümle kurallı bir cümle değildir; yani devrik bir cümledir.

• C) Kuşlar söylüyor şarkı.

  Bu cümlede de yüklem "söylüyor" sözcüğüdür. "Söylüyor" kelimesi yine cümlenin sonunda değil, ortasında yer almaktadır. Cümle "şarkı" nesnesiyle bitmektedir. Yüklem sonda olmadığı için bu cümle de aslında kurallı bir cümle değildir; yani devrik bir cümledir.

Yukarıdaki incelemelerimize göre, Türkçenin temel cümle yapısı kuralına (yüklemin sonda olması) göre hem B hem de C seçeneklerindeki cümleler devrik cümlelerdir ve dolayısıyla kurallı cümle değildirler. Ancak, bu tür sorularda bazen kurallı yapıdan en belirgin sapmayı gösteren seçenek doğru kabul edilebilir.

B seçeneğindeki "Şarkı söylüyor kuşlar" cümlesi, hem yüklemin sonda olmaması hem de cümlenin özne yerine nesne ile başlaması ve öznenin en sona atılmasıyla kurallı yapıdan daha güçlü bir uzaklaşma sergiler. Bu nedenle, seçenekler arasında kurallı cümle olmayan en belirgin örnek B seçeneğidir.

Cevap B seçeneğidir.