Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle iç kuvvetler ve dış kuvvetler kavramlarını iyi anlamamız gerekiyor.
- İç Kuvvetler: Enerjisini yerin iç kısmından (magmadan) alan ve yeryüzünü şekillendiren kuvvetlerdir. Dağ oluşumu (orojenez), kıta oluşumu (epirojenez), volkanizma ve depremler (seizma) iç kuvvetlere örnektir. Bu kuvvetler genellikle yeryüzünde yükselme, çökme, kırılma ve bükülme gibi büyük ölçekli değişikliklere neden olur.
- Dış Kuvvetler: Enerjisini Güneş'ten alan ve yeryüzünü aşındırarak, taşıyarak ve biriktirerek şekillendiren kuvvetlerdir. Akarsular, rüzgarlar, buzullar, dalgalar ve yer altı suları dış kuvvetlere örnektir. Bu kuvvetler genellikle iç kuvvetlerin oluşturduğu yüksek yerleri aşındırır ve alçak yerlerde biriktirme yapar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Volkan konisi: Volkanik faaliyetler sonucunda, yerin derinliklerinden gelen magmanın yeryüzüne çıkarak soğuması ve birikmesiyle oluşan bir yer şeklidir. Volkanizma, enerjisini yerin içinden aldığı için iç kuvvetlerin etkisiyle oluşur.
- B) Fay hattı: Yer kabuğundaki levhaların hareketleri sonucunda oluşan gerilme ve sıkışmalarla yer kabuğunun kırılmasıyla meydana gelen hatlardır. Levha hareketleri ve depremler iç kuvvetlerin etkisiyle oluşur.
- C) Peribacası: Volkanik arazilerde, farklı dirençteki kayaçların (örneğin, tüf ve bazalt) rüzgar ve akarsu gibi dış kuvvetler tarafından aşındırılmasıyla oluşan, şapkalı veya şapkasız, konik biçimli ilginç yer şekilleridir. Kapadokya'daki peribacaları buna güzel bir örnektir.
- D) Okyanus çukuru: Okyanus tabanında, iki levhanın birbirine yaklaştığı ve bir levhanın diğerinin altına daldığı (batma zonu) bölgelerde oluşan derin çukurlardır. Bu oluşum da levha tektoniği gibi iç kuvvetlerin etkisiyle meydana gelir.
Bu durumda, dış kuvvetlerin etkisiyle oluşan yer şekli Peribacası'dır.
Cevap C seçeneğidir.
