Bir araştırmacı, tohumların çimlenme süresini etkileyen faktörlerden 'sıcaklık' üzerine bir hipotez kurmak istiyor. Bu araştırmada bağımsız değişken ve bağımlı değişken sırasıyla ne olmalıdır?
A) Bağımsız değişken: Tohum çeşidi; Bağımlı değişken: Çimlenme süresi
B) Bağımsız değişken: Sıcaklık; Bağımlı değişken: Çimlenme süresi
C) Bağımsız değişken: Çimlenme süresi; Bağımlı değişken: Sıcaklık
D) Bağımsız değişken: Su miktarı; Bağımlı değişken: Sıcaklık
Bir bilimsel araştırmada, değişkenleri doğru tanımlamak, deneyin anlaşılması ve sonuçların yorumlanması için çok önemlidir. İki temel değişken türü vardır:
- Bağımsız Değişken: Araştırmacının deney sırasında değiştirdiği, manipüle ettiği veya kontrol ettiği faktördür. Bu değişkenin, bağımlı değişken üzerinde bir etkisi olup olmadığı araştırılır. Kısacası, "Ben neyi değiştiriyorum?" sorusunun cevabıdır.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkendeki değişikliklere bağlı olarak ölçülen veya gözlemlenen sonuçtur. Bu değişken, bağımsız değişkenin etkisini gösterir. Kısacası, "Değiştirdiğim şeyin sonucunda ne oluyor/ne ölçüyorum?" sorusunun cevabıdır.
Şimdi sorumuzdaki senaryoyu inceleyelim:
- Araştırmacı, tohumların çimlenme süresini etkileyen faktörlerden 'sıcaklık' üzerine bir hipotez kurmak istiyor.
- Burada araştırmacı, farklı sıcaklık ortamları oluşturarak (örneğin, bir grubu 15°C'de, diğerini 25°C'de tutarak) tohumların çimlenme süresini gözlemleyecektir.
- Araştırmacının değiştirdiği veya kontrol ettiği faktör sıcaklıktır. Bu nedenle, sıcaklık bağımsız değişkendir.
- Araştırmacının ölçtüğü veya gözlemlediği sonuç ise tohumların ne kadar sürede çimlendiğidir, yani çimlenme süresidir. Bu nedenle, çimlenme süresi bağımlı değişkendir.
Seçenekleri değerlendirelim:
- A) Bağımsız değişken: Tohum çeşidi; Bağımlı değişken: Çimlenme süresi - Bu senaryoda tohum çeşidi değil, sıcaklık araştırılan faktördür.
- B) Bağımsız değişken: Sıcaklık; Bağımlı değişken: Çimlenme süresi - Bu seçenek, yukarıdaki analizimizle tamamen uyumludur. Araştırmacı sıcaklığı değiştirir ve çimlenme süresindeki etkiyi ölçer.
- C) Bağımsız değişken: Çimlenme süresi; Bağımlı değişken: Sıcaklık - Bu, değişkenlerin yerinin yanlış tanımlanmasıdır. Araştırmacı çimlenme süresini değiştirip sıcaklığı ölçmez.
- D) Bağımsız değişken: Su miktarı; Bağımlı değişken: Sıcaklık - Bu senaryoda su miktarı değil, sıcaklık araştırılan faktördür.
Cevap B seçeneğidir.
