6. Sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı 1. senaryo Test 3

Bir bahar sabahı uyandım, Güneş yüzüme vurdu. Kuş sesleriyle canlandım, Yeni bir gün doğdu. Bu şiir parçasının biçim özellikleri incelendiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Dört dizeden oluşmaktadır.
B) Hece ölçüsü kullanılmıştır.
C) Rediflere yer verilmiştir.
D) Serbest nazım örneğidir.

Merhaba sevgili öğrenciler, bu şiir parçasının biçim özelliklerini adım adım inceleyelim ve hangi seçeneğin söylenemeyeceğini bulalım.

• Şiir Parçasını İnceleyelim:

  Bir bahar sabahı uyandım,

  Güneş yüzüme vurdu.

  Kuş sesleriyle canlandım,

  Yeni bir gün doğdu.

• A Seçeneği: Dört dizeden oluşmaktadır.

  Şiir parçasına baktığımızda, alt alta yazılmış 4 satır görüyoruz. Şiirdeki her bir satıra "dize" denir. Bu durumda, şiir parçası dört dizeden oluşmaktadır. Dolayısıyla A seçeneği doğrudur.

• B Seçeneği: Hece ölçüsü kullanılmıştır.

  Hece ölçüsü, dizelerdeki hece sayılarının belirli bir düzene göre eşit veya benzer olmasıdır. Her dizenin hece sayısını sayalım:

  • Bir-ba-har-sa-ba-hı-u-yan-dım (8 hece)
  • Gü-neş-yü-zü-me-vur-du (7 hece)
  • Kuş-ses-le-riy-le-can-lan-dım (8 hece)
  • Ye-ni-bir-gün-doğ-du (6 hece)

  Hece sayıları tam olarak eşit olmasa da (8, 7, 8, 6), birbirine yakın sayılardır ve şiirde bir ritim oluşturma çabası vardır. Ayrıca, şiirde kafiye ve rediflerin bulunması, onun serbest nazım olmadığını ve geleneksel bir ölçüye (hece ölçüsü) yakın durduğunu gösterir. Bu nedenle, hece ölçüsünün kullanıldığı söylenebilir, ancak düzenli bir hece ölçüsü değildir.

• C Seçeneği: Rediflere yer verilmiştir.

  Redif, dize sonlarında aynı görevde kullanılan eklerin veya aynı anlamdaki kelimelerin tekrarıdır. Şiirde dize sonlarına bakalım:

  • u-yan-dım
  • vur-du
  • can-lan-dım
  • doğ-du

  "uyandım" ve "canlandım" kelimelerinin sonundaki "-dım" ekleri (geçmiş zaman ve birinci tekil şahıs eki) aynı görevde kullanılmıştır. Bu bir rediftir. Benzer şekilde, "vurdu" ve "doğdu" kelimelerinin sonundaki "-du" ekleri de (geçmiş zaman eki) aynı görevdedir ve redif oluşturur. Dolayısıyla C seçeneği doğrudur.

• D Seçeneği: Serbest nazım örneğidir.

  Serbest nazım, belirli bir ölçüye (hece veya aruz), kafiye veya redif düzenine bağlı kalmayan şiir türüdür. Yukarıdaki incelemelerimizde gördüğümüz gibi, bu şiir parçasında belirli bir hece sayısına yakınlık, kafiye (uyandım/canlandım, vurdu/doğdu) ve redifler ("-dım", "-du") bulunmaktadır. Bu özellikler, şiirin serbest nazım olmadığını gösterir. Serbest nazımda bu tür biçimsel bağlayıcılıklar bulunmaz. Bu nedenle, şiirin serbest nazım örneği olduğu söylenemez.

Yukarıdaki analizler sonucunda, şiirin biçim özellikleri incelendiğinde "Serbest nazım örneğidir" ifadesinin söylenemeyeceği açıkça görülmektedir.

Cevap D seçeneğidir.