Levha tektoniği teorisi, Dünya'nın dış katmanının (litosfer) büyük parçalara, yani levhalara ayrıldığını ve bu levhaların manto üzerinde sürekli hareket ettiğini açıklayan temel bir jeolojik teoridir. Soru, bu teorinin temelini oluşturan ve kıtaların hareketini açıklayan ana kavramı sormaktadır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Epirojenez: Bu kavram, kıta ve okyanus tabanlarının geniş alanlarda, genellikle çok yavaş ve uzun süreli dikey yönde yükselme veya alçalma hareketlerini ifade eder. Kıtaların yatay yöndeki büyük ölçekli hareketini doğrudan açıklamaz.
- B) Orojenez: Bu kavram, dağ oluşumu süreçlerini ifade eder. Levha tektoniği ile yakından ilişkilidir çünkü dağlar genellikle levhaların çarpışması sonucu oluşur. Ancak orojenez, levhaların kendisinin hareketi değil, bu hareketin bir sonucudur.
- C) Levha hareketi: Bu kavram, Dünya'nın litosferini oluşturan büyük ve katı levhaların manto üzerinde yatay yönde birbirlerine göre hareket etmesidir. Kıtalar ve okyanus tabanları bu levhaların üzerinde yer alır ve levhalarla birlikte hareket ederler. Levha tektoniği teorisinin temelini oluşturan ve kıtaların hareketini doğrudan açıklayan ana kavram budur.
- D) Volkanizma: Bu kavram, magmanın yer kabuğunun çatlaklarından veya zayıf noktalarından yüzeye çıkarak lav, kül ve gaz püskürtmesi olayıdır. Volkanik faaliyetler genellikle levha sınırlarında yoğunlaşır ve levha hareketlerinin bir sonucudur, ancak levha hareketinin kendisi değildir.
- E) Deprem: Bu kavram, yer kabuğundaki ani kırılmalar ve bu kırılmalar sonucu ortaya çıkan titreşimlerdir. Depremler de genellikle levha sınırlarında, levhaların birbirine sürtünmesi, çarpışması veya ayrılması sonucu meydana gelir. Deprem, levha hareketlerinin bir sonucudur, levha hareketinin kendisi değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, levha tektoniği teorisinin temelini oluşturan ve kıtaların hareketini açıklayan ana kavram "levha hareketi"dir. Kıtalar, üzerinde bulundukları levhalarla birlikte hareket ederler.
Cevap C seçeneğidir.
