🎓 9. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf tarih dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek Tarih Öncesi Çağlar ve İlk Çağ Uygarlıkları konularını sade bir dille özetlemektedir. Testi çözerken bu temel bilgilere hakim olmanız size yardımcı olacaktır.
📌 Tarih Öncesi Çağlar ve Özellikleri
İnsanlık tarihinin yazının icadından önceki dönemine "Tarih Öncesi Çağlar" denir. Bu dönemler, insanların kullandığı araç gereçlere ve yaşam biçimlerine göre ayrılır.
- Paleolitik Çağ (Eski Taş Çağı):
- İnsanlar avcılık ve toplayıcılıkla geçinir, göçebe bir yaşam sürerdi.
- Mağaralarda veya ağaç kovuklarında barınırlardı.
- Taş ve kemikten ilkel aletler kullanırlardı.
- Mağara resimleri (sanatın ilk örnekleri) bu döneme aittir.
- Mezolitik Çağ (Orta Taş Çağı):
- Buzul Çağı sona erdi, iklim ılımanlaştı.
- Mikrolit adı verilen daha küçük ve keskin taş aletler yapıldı.
- Avcılık ve toplayıcılık devam etti ancak yerleşik hayata geçişin ilk izleri görülmeye başlandı (balıkçılık, su kenarlarına yerleşme).
- Neolitik Çağ (Yeni Taş Çağı):
- Tarım Devrimi yaşandı; insanlar toprağı işlemeye ve ürün yetiştirmeye başladı.
- Yerleşik hayata geçildi, ilk köyler kuruldu (Çatalhöyük, Göbeklitepe).
- Hayvanlar evcilleştirildi (köpek, koyun, keçi).
- Çanak-çömlek yapımı başladı, dokumacılık gelişti.
- Özel mülkiyet kavramı ve ticaretin ilk adımları görüldü.
- Kalkolitik Çağ (Bakır-Taş Çağı):
- Taş aletlerin yanında bakır gibi madenler de kullanılmaya başlandı.
- Madenciliğin ilk örnekleri görüldü.
- Madde Çağları (Tunç ve Demir Çağı):
- Tunç Çağı: Bakır ve kalayın karışımıyla daha dayanıklı tunç madeni üretildi. Şehir devletleri ortaya çıktı, ilk krallıklar kuruldu.
- Demir Çağı: Demir işleme teknikleri öğrenildi, daha güçlü silahlar ve aletler yapıldı. Büyük devletler ve imparatorluklar ortaya çıktı.
⚠️ Dikkat: Tarih Öncesi Çağlar, dünyanın her yerinde aynı anda yaşanmamıştır. Bir bölge Tunç Çağı'nı yaşarken, başka bir bölge Neolitik Çağ'da olabilirdi.
📌 İlk Çağ Uygarlıkları
Yazının icadı ile başlayan ve Kavimler Göçü'ne kadar süren döneme "İlk Çağ" denir. Bu dönemde büyük nehirler ve verimli topraklar çevresinde önemli uygarlıklar kurulmuştur.
📝 Mezopotamya Uygarlıkları
Fırat ve Dicle nehirleri arasında kalan verimli topraklarda (bugünkü Irak) birçok önemli uygarlık gelişmiştir.
- Sümerler:
- Tarihteki ilk yazıyı (çivi yazısı) icat ettiler.
- Ziggurat adı verilen çok katlı tapınaklar inşa ettiler (rasathane, depo, okul).
- Ay takvimini kullandılar, astronomide ilerlediler.
- İlk yazılı kanunları (Urkagina Kanunları) oluşturdular.
- Şehir devletleri (site) halinde yaşadılar.
- Babiller:
- En ünlü kralları Hammurabi, "Hammurabi Kanunları"nı hazırladı (kısasa kısas ilkesi).
- Babil Kulesi ve Asma Bahçeleri gibi mimari eserler bıraktılar.
- Asurlar:
- Anadolu'da ticaret kolonileri kurdular (Kültepe Karum).
- Kütüphaneciliğin ilk örneklerini verdiler (Ninova Kütüphanesi).
- Kara ticaretiyle zenginleştiler.
💡 İpucu: Mezopotamya uygarlıklarının en önemli ortak özelliği, verimli topraklara sahip olmaları ve bu sayede tarımın gelişmesidir.
📝 Mısır Uygarlığı
Nil Nehri'nin çevresinde, kendine özgü bir coğrafyada gelişmiştir.
- Nil Nehri, Mısır'a hayat veren en önemli kaynaktı (taşkınlar, tarım, ulaşım).
- Hiyeroglif adı verilen resim yazısını kullandılar.
- Firavun adı verilen tanrı-krallar tarafından yönetildiler (teokratik devlet).
- Ölümden sonra yaşama inandıkları için ölülerini mumyaladılar, bu da tıp ve anatomi bilgilerinin gelişmesine katkı sağladı.
- Piramitler ve tapınaklar inşa ettiler.
- Güneş takvimini kullandılar.
⚠️ Dikkat: Mısır, coğrafi yapısı (çöllerle çevrili olması) nedeniyle dış etkileşime kapalı kalmış, bu da özgün bir kültür geliştirmelerine olanak sağlamıştır.
📝 Anadolu Uygarlıkları
Anadolu, verimli toprakları ve ticaret yolları üzerinde bulunması nedeniyle birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır.
- Hititler:
- Başkentleri Hattuşaş'tır.
- Pankuş adı verilen bir meclisleri vardı (kralın yetkilerini kısıtlayan soylular meclisi).
- Kadeş Antlaşması (Mısırlılarla yaptıkları, tarihteki ilk yazılı antlaşma) ile ünlüdürler.
- Anal adı verilen yıllıklar tuttular (tarih yazıcılığının ilk örnekleri).
- Frigler:
- Başkentleri Gordion'dur.
- Tarım ve hayvancılıkla uğraştılar. Tarımı koruyan sert kanunlar çıkardılar (öküz kesenin veya saban kıranın cezası ölüm).
- Dokumacılıkta (tapates halıları) ve maden işlemeciliğinde ileriydiler.
- Fibula adı verilen çengelli iğneleriyle meşhurdurlar.
- Urartular:
- Başkentleri Tuşpa (Van) idi.
- Madencilik ve kale yapımında çok ileriydiler.
- Sulama kanalları ve barajlar inşa ettiler.
- Lidyalılar:
- Başkentleri Sard'dır.
- Parayı icat ettiler (takas usulüne son verdiler).
- Kral Yolu'nu kullanarak ticaret yaptılar.
- İyonlar:
- Ege kıyılarında şehir devletleri (polis) halinde yaşadılar (Milet, Efes, İzmir).
- Denizcilik ve kolonicilikle uğraştılar.
- Özgür düşünce ortamı sayesinde bilim, felsefe ve sanatta ilerlediler (Tales, Hipokrat, Herodot).
📝 Doğu Akdeniz Uygarlıkları
- Fenikeliler:
- Denizcilik ve ticarette ileriydiler.
- Günümüz Latin alfabesinin temelini oluşturan alfabeyi icat ettiler.
- Kolonicilik faaliyetlerinde bulundular.
- İbraniler:
- Tek tanrılı dine (Musevilik) inanan ilk topluluktur.
- Kutsal kitapları Tevrat'tır.
- Milliyetçi bir din anlayışına sahiplerdi.
📝 Ege ve Yunan Uygarlıkları
- Şehir devletleri (polis) halinde örgütlendiler (Atina, Sparta).
- Demokrasi (Atina'da) ve hukuk alanında önemli gelişmeler kaydettiler.
- Felsefe, bilim, sanat ve mimaride önemli eserler verdiler.
📝 Roma Uygarlığı
- İlk başta şehir devleti iken, daha sonra büyük bir imparatorluk haline geldi.
- Hukuk alanında önemli gelişmeler kaydettiler (12 Levha Kanunları).
- Mimari (kemerler, su kemerleri, kolezyumlar) ve yol yapımında ileriydiler.
- Latin alfabesini kullandılar.
💡 İpucu: İlk Çağ uygarlıklarının ortak özellikleri arasında genellikle monarşik yönetimler, köleci toplum yapısı ve çok tanrılı dinler bulunur. Ancak İbraniler tek tanrılı dinleriyle bir istisnadır.
