5. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı hazırlık Test 2

🎓 5. sınıf türkçe 1. dönem 2. yazılı hazırlık Test 2 - Ders Notu

Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 5. sınıf Türkçe 1. dönem 2. yazılı sınavına hazırlanırken karşınıza çıkabilecek temel konuları kolayca anlamanız için hazırlandı. Sözcükte ve cümlede anlamdan dil bilgisine, yazım kurallarından noktalama işaretlerine kadar bilmeniz gereken her şeyi burada bulacaksınız.

📌 Sözcükte Anlam

Kelimelerin farklı anlamlarını bilmek, okuduğunuzu ve duyduğunuzu doğru anlamanıza yardımcı olur.

• Gerçek Anlam: Bir kelimenin aklımıza gelen ilk, temel anlamıdır. Örneğin, "ateş" denince yanan, ısı veren şey gelir.
• Mecaz Anlam: Kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur. Örneğin, "O, çok ateşli bir taraftardı." cümlesindeki "ateşli" kelimesi, coşkulu ve heyecanlı anlamındadır.
• Terim Anlam: Bilim, sanat, spor gibi belirli bir alana özgü, özel anlam taşıyan kelimelerdir. Örneğin, "üçgen" (matematik), "nota" (müzik), "gol" (futbol).

💡 İpucu: Bir kelimenin terim anlamda kullanılıp kullanılmadığını anlamak için, o kelimenin belirli bir alana ait olup olmadığına bakın.

📌 Eş Anlamlı, Zıt Anlamlı ve Eş Sesli Kelimeler

Kelimeler arasındaki bu ilişkileri bilmek, kelime dağarcığınızı geliştirir.

• Eş Anlamlı (Anlamdaş) Kelimeler: Yazılışları farklı ama anlamları aynı olan kelimelerdir. Örneğin, "öğrenci - talebe", "doktor - hekim", "siyah - kara".
• Zıt Anlamlı (Karşıt Anlamlı) Kelimeler: Anlamca birbirinin karşıtı olan kelimelerdir. Örneğin, "uzun - kısa", "iyi - kötü", "gelmek - gitmek".
• Eş Sesli (Sesteş) Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı ama anlamları tamamen farklı olan kelimelerdir. Örneğin, "yüz" (surat) ve "yüz" (sayı), "kaz" (hayvan) ve "kaz" (toprağı kazmak).

⚠️ Dikkat: Bir kelimenin olumsuzu, zıt anlamlısı değildir. Örneğin, "gelmek" kelimesinin zıt anlamlısı "gitmek"tir, "gelmemek" değildir.

📌 Cümlede Anlam İlişkileri

Cümlelerin birbiriyle veya kendi içlerindeki anlam bağlarını anlamak önemlidir.

• Neden-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi sebeple yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Çünkü, için, -den dolayı" gibi ifadeler kullanılır. Örneğin, "Yağmur yağdığı için dışarı çıkamadık." (Dışarı çıkamamanın nedeni yağmur yağması).
• Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir. "Amacıyla, için, diye" gibi ifadeler kullanılır. Örneğin, "Sınavı kazanmak için çok çalıştı." (Çalışmasının amacı sınavı kazanmak).
• Koşul-Sonuç Cümleleri: Bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eyleme veya duruma bağlı olduğunu bildiren cümlelerdir. "-se, -sa, -dıkça, -ınca" gibi ekler veya kelimeler kullanılır. Örneğin, "Erken yatarsan erken kalkarsın." (Erken kalkmanın koşulu erken yatmak).
• Öznel Cümleler: Kişisel duygu, düşünce ve yorum içeren, kanıtlanamayan yargılardır. Örneğin, "Bu film çok sıkıcıydı."
• Nesnel Cümleler: Kişisel görüş içermeyen, herkes tarafından kabul edilen veya kanıtlanabilen yargılardır. Örneğin, "Türkiye'nin başkenti Ankara'dır."

📌 Deyimler ve Atasözleri

Türkçenin zenginliğini gösteren, kalıplaşmış sözlerdir.

• Deyimler: Genellikle iki veya daha fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından farklı bir anlam taşıyan, kalıplaşmış söz öbekleridir. Öğüt vermezler. Örneğin, "kulak misafiri olmak" (gizlice dinlemek), "etekleri zil çalmak" (çok sevinmek).
• Atasözleri: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt verici, yol gösterici, kalıplaşmış özlü sözlerdir. Örneğin, "Ağaç yaşken eğilir." (Çocukken öğrenilenler kalıcı olur), "Damlaya damlaya göl olur." (Küçük birikimler zamanla büyür).

💡 İpucu: Deyimler genellikle bir durumu anlatır, atasözleri ise ders verir veya genel bir yargıyı belirtir.

📌 Adlar (İsimler)

Varlıkları ve kavramları karşılayan kelimelerdir.

• Varlık Türlerine Göre:
  • Özel Ad: Tek bir varlığı karşılayan, özel isimlerdir. Cümle içinde nerede olursa olsun büyük harfle başlar. Örneğin, "Ayşe", "Türkiye", "Pamuk" (kedi adı).
  • Cins Ad (Tür Adı): Aynı türden birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir. Örneğin, "masa", "çiçek", "kitap".
• Sayılarına Göre:
  • Tekil Ad: Sayıca bir tane varlığı belirten isimlerdir. Çoğul eki (-ler, -lar) almamıştır. Örneğin, "kalem", "ev".
  • Çoğul Ad: Sayıca birden fazla varlığı belirten, çoğul eki (-ler, -lar) almış isimlerdir. Örneğin, "kalemler", "evler".
  • Topluluk Adı: Çoğul eki almadığı halde birden çok varlığı anlatan isimlerdir. Örneğin, "ordu", "sürü", "aile".
• Durumlarına (Hal Eklerine) Göre:
  • Yalın Hal: İsmin hiçbir hal eki almamış şeklidir. Örneğin, "kitap", "okul".
  • Belirtme Hali (-i, -ı, -u, -ü): Cümlede belirtili nesne görevinde kullanılır. Örneğin, "Kitabı okudum."
  • Yönelme Hali (-e, -a): Yönelme, yaklaşma anlamı katar. Örneğin, "Okula gittim."
  • Bulunma Hali (-de, -da, -te, -ta): Bir yerde bulunma anlamı katar. Örneğin, "Evde kaldım."
  • Ayrılma (Çıkma) Hali (-den, -dan, -ten, -tan): Bir yerden ayrılma, uzaklaşma anlamı katar. Örneğin, "Okuldan geldim."

⚠️ Dikkat: Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır (Ör: Ankara'ya, Ali'nin), yapım ekleri ise ayrılmaz (Ör: Türkçenin, Ankaralı).

📌 Sıfatlar (Ön Adlar)

Adlardan önce gelerek onları niteleyen veya belirten kelimelerdir.

• Niteleme Sıfatları: Varlıkların rengini, durumunu, biçimini bildiren sıfatlardır. "Nasıl?" sorusuna cevap verirler. Örneğin, "kırmızı araba" (nasıl araba? kırmızı), "güzel çocuk" (nasıl çocuk? güzel).
• Belirtme Sıfatları: Varlıkları işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirten sıfatlardır.
  • İşaret Sıfatları: Varlıkları işaret ederek belirten sıfatlardır. "Hangi?" sorusuna cevap verir. Örneğin, "şu ev", "o çocuk".
  • Sayı Sıfatları: Varlıkların sayısını, sırasını, oranını belirten sıfatlardır. "Kaç?", "Kaçıncı?", "Kaçar?" sorularına cevap verir. Örneğin, "üç elma", "beşinci kat".
  • Belgisiz Sıfatlar: Varlıkları tam olarak değil, belirsiz bir şekilde belirten sıfatlardır. Örneğin, "birkaç kişi", "bazı öğrenciler", "her gün".
  • Soru Sıfatları: Varlıkları soru yoluyla belirten sıfatlardır. Örneğin, "kaç kalem?", "hangi kitap?".

💡 İpucu: Sıfatlar her zaman bir isimden önce gelir ve o ismi etkiler. Eğer bir kelime tek başına kullanılırsa isim olabilir.

📌 Yazım Kuralları

Doğru ve anlaşılır yazmak için kurallara uymak önemlidir.

• Büyük Harflerin Kullanımı:
  • Cümleler büyük harfle başlar.
  • Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar. Örneğin, "Mustafa Kemal Atatürk", "İstanbul", "Türkçe".
  • Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar. Örneğin, "Türk Dil Kurumu".
  • Kitap, dergi, gazete adları (özel isimler) büyük harfle başlar. Örneğin, "Nutuk", "Milliyet Gazetesi".
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. Örneğin, "29 Ekim 1923 Salı".
• "de/da" ve "ki"nin Yazımı:
  • Bağlaç olan "de/da": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, ayrı yazılır. "Bile" anlamı katar. Örneğin, "Ben de geldim." (Ben bile geldim.)
  • Ek olan "-de/-da": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur, bitişik yazılır. Bulunma anlamı katar. Örneğin, "Evde kimse yok."
  • Bağlaç olan "ki": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, ayrı yazılır. Örneğin, "Duydum ki gelmiş."
  • Ek olan "-ki": Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur, bitişik yazılır. İsmin yerini tutar veya sıfat yapar. Örneğin, "Evdeki hesap çarşıya uymaz." ("-ki" eki "evde bulunan" anlamı katar.)

⚠️ Dikkat: "ki" bağlacının ayrı yazıldığını anlamak için "ler" ekini getirmeyi deneyebilirsin. Eğer anlamsız olursa ayrı yazılır (gelmişki > gelmişkiler - anlamsız). Eğer anlamlı olursa bitişik yazılır (evdeki > evdekiler - anlamlı).

📌 Noktalama İşaretleri

Yazıdaki anlam karışıklığını önlemek ve okumayı kolaylaştırmak için kullanılır.

• Nokta (.) : Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Kısaltmaların sonuna konur. Sıra sayılarını belirtmek için kullanılır. Örneğin, "Geldim.", "Dr.", "1. sınıf".
• Virgül (,) : Eş görevli kelimeleri veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Sıralı cümleleri ayırır. Uzun cümlelerde özneden sonra konur. Hitaplardan sonra konur. Örneğin, "Pazardan elma, armut, muz aldım.", "Sevgili Öğrenciler,".
• Soru İşareti (?) : Soru bildiren cümlelerin sonuna konur. Bilinmeyen, şüpheli durumları belirtmek için parantez içinde kullanılır. Örneğin, "Nereye gidiyorsun?", "Yunus Emre (1238?-1320)".
• Ünlem İşareti (!) : Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Seslenme ve hitaplardan sonra konur. Örneğin, "Yaşasın!", "Ey Türk gençliği!".
• Kısa Çizgi (-) : Satır sonuna sığmayan kelimeleri bölmek için kullanılır. Kelimelerin hecelerini ayırmak için kullanılır. Arasında anlamı katmak için sayılar arasına konur. Örneğin, "kitap-lık", "Türkçe-İngilizce Sözlük", "1990-2000".

📝 Unutmayın, düzenli tekrar ve bol soru çözümü başarının anahtarıdır. Sınavda hepinize başarılar dilerim!