Bir araştırmada, "Sigara içenler daha çok öksürür." şeklinde bir sonuç elde edilmiştir. Bu sonuç, sigara içmek ile öksürük arasında nasıl bir ilişki olduğunu gösterir?
A) Neden-sonuç ilişkisi
B) Korelasyon (ilişki)
C) Tesadüfi ilişki
D) Bağımsızlık
E) Ters orantı
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir araştırma sonucunun bize ne tür bir ilişkiyi gösterdiğini anlamamız isteniyor. Verilen sonuç şudur: "Sigara içenler daha çok öksürür." Şimdi bu sonucu seçenekler üzerinden adım adım inceleyelim:
- A) Neden-sonuç ilişkisi: Neden-sonuç ilişkisi, bir olayın (neden) doğrudan başka bir olayı (sonuç) tetiklemesi durumudur. Örneğin, "Ateş yakarsan, odun yanar." Burada ateş yakmak neden, odunun yanması sonuçtur. Sigara içmek ile öksürük arasında bilimsel olarak bir neden-sonuç ilişkisi olduğu bilinse de, verilen cümle ("Sigara içenler daha çok öksürür.") tek başına bu ilişkinin varlığını *gözlemsel* olarak ifade eder. Bu cümle, sigara içenlerde öksürüğün daha sık görüldüğünü belirtir, ancak bu gözlemin altında yatan mekanizmayı veya diğer faktörleri ele almaz. Sadece bir eğilimi, bir birlikteliği gösterir.
- B) Korelasyon (ilişki): Korelasyon, iki veya daha fazla değişken arasında bir ilişkinin veya eğilimin varlığını ifade eder. Bu, değişkenlerin birlikte değiştiği veya birinin varlığında diğerinin de belirli bir şekilde ortaya çıktığı anlamına gelir. "Sigara içenler daha çok öksürür." ifadesi tam da bunu anlatır: Sigara içme durumu ile öksürme sıklığı arasında bir bağlantı, bir ilişki gözlemlenmiştir. Bu ilişki pozitif bir korelasyondur, yani sigara içme arttıkça (veya sigara içenlerde) öksürük de artar. Korelasyon, neden-sonuç ilişkisinin bir ön koşulu olabilir ancak her korelasyon bir neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmez (örneğin, yazın dondurma satışı artar ve boğulma vakaları da artar, ama dondurma yemek boğulmaya neden olmaz; ikisi de sıcak hava ile ilişkilidir). Ancak bu örnekte, sigara içmek ve öksürük arasında bir ilişki olduğu açıkça belirtilmiştir.
- C) Tesadüfi ilişki: Tesadüfi ilişki, iki olayın tamamen şans eseri veya rastgele bir şekilde aynı anda meydana gelmesi durumudur. "Sigara içenler daha çok öksürür." ifadesi, bir araştırmanın sonucu olarak, yani gözlemlenmiş ve istatistiksel olarak anlamlı bir eğilim olarak sunulduğu için tesadüfi olmaktan uzaktır. Bu bir örüntüyü gösterir.
- D) Bağımsızlık: Bağımsızlık, iki değişken arasında hiçbir ilişkinin olmaması durumudur. Eğer sigara içmek ile öksürük arasında bağımsızlık olsaydı, sigara içenlerin de içmeyenlerin de aynı sıklıkta öksürmesi beklenirdi. Ancak araştırma sonucu bunun tam tersini, yani bir ilişkinin varlığını belirtiyor.
- E) Ters orantı: Ters orantı, bir değişken artarken diğer değişkenin azalması durumudur. Örneğin, "Hız arttıkça, varış süresi azalır." Burada ise sigara içenlerde öksürüğün "daha çok" olduğu belirtiliyor, bu da sigara içme ile öksürük arasında doğru orantılı bir ilişki olduğunu gösterir (biri arttıkça diğeri de artıyor), ters orantı değil.
Sonuç olarak, verilen araştırma sonucu, sigara içme ile öksürük arasında gözlemlenen bir bağlantıyı, bir eğilimi ifade eder. Bu tür bir bağlantı, istatistikte "korelasyon" olarak adlandırılır.
Cevap B seçeneğidir.
