🎓 10. sınıf tarih 1. dönem 2. yazılı 3. senaryo meb Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu, 10. sınıf tarih dersinin 1. dönem 2. yazılı sınavında karşınıza çıkabilecek Osmanlı Devleti'nin kuruluş ve yükselme dönemiyle ilgili temel konuları özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara dikkatlice göz atın!
📌 Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu ve İlk Dönem Gelişmeleri
Osmanlı Devleti'nin Anadolu'da nasıl ortaya çıktığı ve ilk padişahlar döneminde hangi aşamalardan geçtiği bu bölümün temelini oluşturur.
- Kuruluş Ortamı: Anadolu Selçuklu Devleti'nin zayıflaması ve Moğol baskısı sonrası Anadolu'da kurulan beyliklerden biri olan Osmanlı Beyliği'nin Söğüt ve Domaniç çevresinde ortaya çıkışı.
- Osman Bey Dönemi (1281-1324): İlk fetihler (Karacahisar, Bilecik, Yarhisar, İnegöl), beyliğin temellerinin atılması ve bağımsızlık ilanı.
- Orhan Bey Dönemi (1324-1359): Bursa'nın fethi ve başkent yapılması, İznik ve İzmit'in alınmasıyla Kocaeli Yarımadası'nın ele geçirilmesi. İlk düzenli ordu (Yaya ve Müsellem), ilk medrese, ilk divan örgütü gibi kurumsallaşma adımları. Karesioğulları Beyliği'nin alınmasıyla denizciliğe geçiş ve Rumeli'ye geçiş (Çimpe Kalesi).
- I. Murat Dönemi (1359-1389): Balkanlarda fetihlerin hızlanması (Edirne'nin fethi ve başkent yapılması), Sırpsındığı ve I. Kosova Savaşları ile Haçlılara karşı önemli zaferler. Pençik Sistemi'yle Kapıkulu Ocakları'nın (Yeniçeri Ocağı) kurulması.
- Yıldırım Bayezid Dönemi (1389-1402): Anadolu Türk Siyasi Birliği'ni sağlama yolunda önemli adımlar (Germiyanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları vb. beyliklerin alınması). Niğbolu Savaşı ile büyük bir Haçlı ordusuna karşı zafer. İstanbul kuşatmaları.
💡 İpucu: Kuruluş dönemindeki padişahların yaptıkları önemli ilkleri (ilk ordu, ilk divan, ilk medrese, ilk başkent gibi) kronolojik sırayla bilmek size çok yardımcı olacaktır.
📌 Osmanlı Devleti'nin Balkan Politikası ve İskan Siyaseti
Osmanlı'nın Rumeli'ye geçişiyle birlikte uyguladığı fetih ve yerleştirme politikaları, devletin kalıcı olmasında büyük rol oynamıştır.
- Gaza ve Cihat Anlayışı: Gayrimüslim topraklara karşı yapılan fetihlerin dini ve siyasi gerekçesi.
- İskan Politikası (Yerleştirme Siyaseti): Fethedilen topraklara Anadolu'dan Türkmen ailelerin yerleştirilmesi.
- Amaçları: Fethedilen yerlerin Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlamak, bölgenin güvenliğini artırmak, üretimde sürekliliği sağlamak, göçebe Türkmenleri yerleşik hayata geçirmek.
- İstimalet Politikası (Hoşgörü Siyaseti): Fethedilen yerlerdeki halka din, dil, inanç ve yaşam tarzı özgürlüğü tanınması.
- Amaçları: Fethedilen bölgelerdeki halkın devlete bağlılığını sağlamak, isyanları önlemek, fetihleri kolaylaştırmak.
⚠️ Dikkat: İskan ve İstimalet politikaları Osmanlı'nın Balkanlarda uzun süre kalıcı olmasının temel nedenleridir. Bu iki kavramın amaçlarını ve farklarını iyi anlamalısınız.
📌 Osmanlı Toplum Yapısı ve Yönetimi
Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemindeki idari, askeri ve sosyal yapısı, devletin büyümesinde etkili olmuştur.
- Yönetenler (Askerîler): Padişah, Seyfiye (askeri ve idari yöneticiler - vezirler, beylerbeyleri, sancak beyleri, Kapıkulu askerleri), İlmiye (din, eğitim, hukuk işlerinden sorumlu - şeyhülislam, kazasker, kadı, müderris), Kalemiye (mali ve bürokratik işlerden sorumlu - nişancı, defterdar, reisülküttap).
- Yönetilenler (Reaya): Şehirli, köylü ve konargöçerlerden oluşan vergi veren halk. Dini ve etnik kimliklerine göre farklı cemaatler halinde örgütlenmişlerdir (Millet Sistemi'nin temelleri).
- Tımar Sistemi: Devlete ait toprakların (miri topraklar) gelirlerinin, hizmet karşılığı belirli kişilere (sipahilere) verilmesi.
- Amaçları: Toprağın sürekli işlenmesini sağlamak, vergi toplama işini kolaylaştırmak, devlet hazinesine yük olmadan büyük bir ordu (tımar sipahileri) beslemek, bölgelerin güvenliğini sağlamak.
- Kapıkulu Ocakları: Devşirme sistemiyle oluşturulan, doğrudan padişaha bağlı profesyonel ordu. Yeniçeriler bu ocağın en bilinen kısmıdır.
📌 Ankara Savaşı ve Fetret Devri
Osmanlı Devleti'nin kuruluş dönemindeki en büyük krizi ve bu krizi aşma süreci, devletin gücünü ve direncini gösterir.
- Ankara Savaşı (1402): Osmanlı Devleti ile Timur Devleti arasında yapılan bu savaşta Yıldırım Bayezid'in yenilmesi ve esir düşmesi.
- Nedenleri: İki devletin de Türk ve İslam dünyasında liderlik iddiası, Yıldırım Bayezid'in Anadolu Türk beyliklerini Osmanlı'ya katmasıyla Timur'a sığınan beylerin kışkırtmaları, Timur'un Çin seferi öncesi arkasında güçlü bir Osmanlı bırakmak istememesi.
- Savaşın Sonuçları: Anadolu Türk Siyasi Birliği'nin bozulması, Yıldırım Bayezid'in esir düşmesi, Osmanlı Devleti'nin dağılma tehlikesi geçirmesi, İstanbul'un fethinin gecikmesi.
- Fetret Devri (1402-1413): Yıldırım Bayezid'in oğulları (Şehzadeler Musa, İsa, Süleyman ve Mehmet Çelebi) arasında taht kavgalarının yaşandığı dönem.
- Çelebi Mehmet (I. Mehmet): Kardeşlerini yenerek tahtı ele geçirdi ve Osmanlı Devleti'ni dağılmaktan kurtardı. Bu nedenle "Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu" olarak kabul edilir.
💡 İpucu: Ankara Savaşı'nın nedenleri ve sonuçları ile Fetret Devri'nin önemi, sınavlarda sıkça karşılaşılan konulardır. Çelebi Mehmet'in bu dönemdeki rolünü unutmayın.
📝 Unutmayın, düzenli tekrar ve bol soru çözümü başarının anahtarıdır. Başarılar dilerim!
