🎓 2023 lgs çıkmış sorular ve cevap anahtarı sorgula Test 1 - Ders Notu
Bu test, öğrencilerin Türkçe ve Matematik derslerindeki temel bilgi ve becerilerini ölçmeye yönelik hazırlanmıştır. Özellikle Türkçe'de dil bilgisi ve anlam bilgisi, Matematik'te ise sayısal ve cebirsel ifadeler konularına odaklanılmıştır.
📌 Türkçe: Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek onları cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanan sözcüklerdir. Çekimli fiillerden farklı olarak kip ve kişi eki almazlar, yargı bildirmezler.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Olumsuzluk eki "-me" ile karıştırmamak önemlidir.
- Örnek: "Kitap okumayı çok severim." (İsim-fiil) / "Sakın buraya gelme!" (Olumsuzluk eki)
- ⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla kalıcı isim haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder (dondurma, çakmak, ekmek gibi).
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat görevinde kullanılırlar.
- Örnek: "Koşan adam, yere düştü." (Hangi adam? Koşan adam)
- 💡 İpucu: Sıfat-fiillerin nitelediği isim düşerse adlaşmış sıfat-fiil olurlar (Gelenler, otursun. -> Gelen insanlar, otursun).
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -casına, -dığında" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılırlar ve fiili durum veya zaman yönünden tamamlarlar.
- Örnek: "Gülerek yanıma geldi." (Nasıl geldi? Gülerek) / "Ders çalışırken uyuyakalmış." (Ne zaman uyuyakalmış? Çalışırken)
📌 Türkçe: Paragrafta Anlatım Biçimleri ve Düşünceyi Geliştirme Yolları
Bir paragrafı doğru anlamak ve yazarın vermek istediği mesajı kavramak için anlatım biçimlerini ve düşünceyi geliştirme yollarını bilmek önemlidir.
- Anlatım Biçimleri: Yazarın konuyu işleyiş tarzıdır.
- Açıklayıcı Anlatım: Bilgi verme, öğretme amacı güder. Nesnel ifadeler ve tanımlamalar sıkça kullanılır.
- Tartışmacı Anlatım: Bir düşünceyi savunma veya çürütme amacı taşır. Okuyucuyu ikna etmeyi hedefler. Soru cümleleri ve karşılaştırmalar yer alabilir.
- Öyküleyici Anlatım: Bir olayı, bir durumu zaman ve mekan belirterek anlatır. Olay örgüsü, kişiler ve anlatıcı vardır.
- Betimleyici Anlatım: Varlıkları, nesneleri, manzaraları veya kişileri okuyucunun zihninde canlandıracak şekilde ayrıntılı olarak anlatır. Sıfatlar ve zarflar bolca kullanılır.
- Düşünceyi Geliştirme Yolları: Yazarın ana düşüncesini desteklemek için kullandığı tekniklerdir.
- Tanımlama: "Bu nedir?" sorusuna cevap veren ifadelerle bir kavramın özelliklerini belirtme.
- Karşılaştırma: İki veya daha fazla varlık, kavram ya da durum arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koyma.
- Örnekleme: Soyut bir düşünceyi somutlaştırmak ve anlaşılır kılmak için örnekler verme.
- Tanık Gösterme: Alanında uzman, güvenilir bir kişinin sözünü (alıntı yaparak) düşünceyi desteklemek için kullanma.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistiksel bilgiler, oranlar veya sayılarla düşünceyi güçlendirme.
- Benzetme: Bir varlığı, daha belirgin özelliklere sahip başka bir varlığa benzeterek anlatımı güçlendirme.
💡 İpucu: Anlatım biçimleri paragrafın genel duruşunu, düşünceyi geliştirme yolları ise o duruşu pekiştiren yardımcı unsurları gösterir.
📌 Matematik: Çarpanlar ve Katlar (EBOB - EKOK)
Sayılar teorisinin temel konularından olan çarpanlar ve katlar, birçok matematik probleminin çözümünde anahtar rol oynar.
- Çarpan (Bölen): Bir sayıyı kalansız bölen her doğal sayıya o sayının çarpanı veya böleni denir.
- Asal Sayı: 1'den büyük, 1 ve kendisinden başka pozitif tam böleni olmayan sayılardır (2, 3, 5, 7, 11...).
- Asal Çarpanlar: Bir sayının çarpanları arasında asal olanlardır. Her doğal sayı, asal çarpanlarının çarpımı şeklinde yazılabilir.
- EBOB (En Büyük Ortak Bölen): İki veya daha fazla sayıyı aynı anda bölen en büyük pozitif tam sayıdır.
- Problemlerde: Parçalama, ayırma, eşit bölme, gruplama gibi durumlarda (büyük parçadan küçük parçalara geçiş) kullanılır.
- EKOK (En Küçük Ortak Kat): İki veya daha fazla sayının ortak katlarının en küçüğüdür.
- Problemlerde: Birleştirme, gruplama, aynı anda buluşma (küçük parçalardan büyük bir bütüne ulaşma) gibi durumlarda kullanılır.
💡 İpucu: Asal çarpanlara ayırma yöntemi, EBOB ve EKOK bulmada en sık kullanılan ve en güvenilir yöntemdir. Sayılar $A$ ve $B$ ise, $A \cdot B = \text{EBOB}(A, B) \cdot \text{EKOK}(A, B)$ kuralını unutmayın!
📌 Matematik: Üslü İfadeler
Bir sayının kendisiyle kaç kez çarpıldığını gösteren matematiksel gösterimdir. $a^n$ şeklinde ifade edilir; burada $a$ taban, $n$ ise üstür (kuvvet).
- Pozitif Tam Sayı Kuvvetleri: $a^n = a \times a \times \dots \times a$ ($n$ tane $a$'nın çarpımı).
- Negatif Üs: Tabanı ters çevirir. $a^{-n} = \frac{1}{a^n}$ ve $\left(\frac{a}{b}\right)^{-n} = \left(\frac{b}{a}\right)^n$.
- Sıfır Üs: Sıfır hariç her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir. $a^0 = 1$ ($a \neq 0$).
- Üslü Sayılarda Çarpma:
- Tabanlar aynıysa: Üsler toplanır. $a^x \cdot a^y = a^{x+y}$.
- Üsler aynıysa: Tabanlar çarpılır. $a^x \cdot b^x = (a \cdot b)^x$.
- Üslü Sayılarda Bölme:
- Tabanlar aynıysa: Üsler çıkarılır. $\frac{a^x}{a^y} = a^{x-y}$.
- Üsler aynıysa: Tabanlar bölünür. $\frac{a^x}{b^x} = \left(\frac{a}{b}\right)^x$.
- Üssün Üssü: Üsler çarpılır. $(a^x)^y = a^{x \cdot y}$.
⚠️ Dikkat: Negatif sayıların çift kuvvetleri pozitif, tek kuvvetleri negatiftir. Örneğin, $(-2)^4 = 16$ iken, $-2^4 = -16$ ve $(-2)^3 = -8$ olur.
📌 Matematik: Kareköklü İfadeler
Karesi verilen sayıya eşit olan sayıyı bulma işlemidir. $\sqrt{a}$ şeklinde gösterilir ve "karekök a" olarak okunur. $\sqrt{a} = b$ ise $b^2 = a$ demektir.
- Tam Kare Sayılar: Karekökü tam sayı olan sayılardır (1, 4, 9, 16, 25, 36, 49, 64, 81, 100...).
- Karekök Dışına Çıkarma: Kök içindeki bir sayının çarpanlarından tam kare olanlar kök dışına çıkarılabilir. $\sqrt{a^2 \cdot b} = a\sqrt{b}$.
- Örnek: $\sqrt{12} = \sqrt{4 \cdot 3} = 2\sqrt{3}$.
- Karekök İçine Alma: Kök dışındaki bir sayı, karesi alınarak kök içine alınır. $a\sqrt{b} = \sqrt{a^2 \cdot b}$.
- Örnek: $3\sqrt{5} = \sqrt{3^2 \cdot 5} = \sqrt{9 \cdot 5} = \sqrt{45}$.
- Kareköklü İfadelerde Toplama ve Çıkarma: Sadece kök içleri aynı olan ifadeler toplanıp çıkarılabilir. Kök dışındaki katsayılar toplanır/çıkarılır.
- Örnek: $3\sqrt{2} + 5\sqrt{2} - \sqrt{2} = (3+5-1)\sqrt{2} = 7\sqrt{2}$.
- Kareköklü İfadelerde Çarpma ve Bölme: Kök içindeki sayılar kendi arasında, kök dışındaki katsayılar kendi arasında çarpılır/bölünür.
- Çarpma: $\sqrt{a} \cdot \sqrt{b} = \sqrt{a \cdot b}$ ve $x\sqrt{a} \cdot y\sqrt{b} = (x \cdot y)\sqrt{a \cdot b}$.
- Bölme: $\frac{\sqrt{a}}{\sqrt{b}} = \sqrt{\frac{a}{b}}$ ve $\frac{x\sqrt{a}}{y\sqrt{b}} = \frac{x}{y}\sqrt{\frac{a}{b}}$.
- Paydayı Rasyonel Yapma: Paydada kareköklü bir ifade varsa, paydayı kendisiyle çarparak rasyonel hale getiririz.
- Örnek: $\frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{1 \cdot \sqrt{3}}{\sqrt{3} \cdot \sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{3}$.
💡 İpucu: Kareköklü bir ifadeyi en sade haline getirmek için kök içindeki sayıyı asal çarpanlarına ayırmak ve üssü çift olanları kök dışına çıkarmak pratik bir yöntemdir.
