Aşağıdaki cümlelerin hangisinde mecaz-ı mürsel (ad aktarması) vardır?
A) Tüm sınıf, öğretmenin anlattıklarını can kulağıyla dinledi.
B) Hava bugün çok güzel, kuşlar cıvıldıyor.
C) Bu kitap, yazarın en çok okunan eseridir.
D) Yarın hep birlikte pikniğe gideceğiz.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaştığımız ve anlamı zenginleştiren bir söz sanatı olan "mecaz-ı mürsel"i (ad aktarması) bulmamız isteniyor. Öncelikle mecaz-ı mürselin ne olduğunu hatırlayalım:
- Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması): Bir sözcüğün, benzetme amacı güdülmeden, ilgili olduğu başka bir sözcüğün yerine kullanılmasıdır. Aralarında bütün-parça, neden-sonuç, yer-insan, kap-içerik gibi bir ilişki bulunur. Örneğin, "Sobayı yaktık." derken aslında sobanın içindeki odunu veya kömürü yakarız. Burada "soba" (kap), "odun/kömür" (içerik) yerine kullanılmıştır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Tüm sınıf, öğretmenin anlattıklarını can kulağıyla dinledi.
- Bu cümlede "sınıf" kelimesi dikkatimizi çekiyor. "Sınıf" kelimesi, aslında bir mekan adıdır. Ancak burada, mekanın kendisi değil, o mekanın içinde bulunan "öğrenciler" kastedilmektedir. Yani, "Tüm sınıf" derken "Sınıftaki tüm öğrenciler" anlamı verilmiştir. Mekan (sınıf) adının, o mekanda bulunan insanlar (öğrenciler) yerine kullanılması, mecaz-ı mürselin tipik bir örneğidir.
- B) Hava bugün çok güzel, kuşlar cıvıldıyor.
- Bu cümlede geçen "hava", "kuşlar" ve "cıvıldıyor" kelimeleri gerçek anlamlarında kullanılmıştır. Herhangi bir söz sanatı veya ad aktarması bulunmamaktadır.
- C) Bu kitap, yazarın en çok okunan eseridir.
- Bu cümlede "kitap", "yazar" ve "eser" kelimeleri kendi gerçek anlamlarında kullanılmıştır. Bir sözcüğün başka bir sözcük yerine kullanılması durumu yoktur.
- D) Yarın hep birlikte pikniğe gideceğiz.
- Bu cümlede yer alan tüm kelimeler gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır. Herhangi bir mecaz-ı mürsel veya başka bir söz sanatı içermemektedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "sınıf" kelimesinin "sınıftaki öğrenciler" anlamında kullanıldığı A seçeneğinde mecaz-ı mürsel olduğunu açıkça görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
