🎓 9. sınıf anadolu uygarlıkları özellikleri Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf Anadolu Uygarlıkları Test 1'de karşılaşabileceğiniz temel konuları, yani Anadolu'da kurulmuş önemli medeniyetlerin (Hititler, Frigler, Lidyalılar, Urartular ve İyonlar) genel özelliklerini, yönetimlerini, ekonomilerini ve kültürel miraslarını sade bir dille özetlemektedir.
📌 Anadolu'nun Uygarlıklar İçin Önemi
Anadolu coğrafyası, tarih boyunca birçok büyük uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Bunun birçok önemli nedeni vardır.
- Coğrafi Konum: Asya, Avrupa ve Afrika kıtaları arasında bir köprü görevi görmesi, ticaret yollarının kesişim noktasında bulunması.
- Verimli Topraklar: Fırat, Dicle, Kızılırmak gibi nehirler ve elverişli iklim sayesinde tarıma uygun geniş alanlara sahip olması.
- Doğal Kaynaklar: Maden yatakları (bakır, demir, gümüş) ve ormanlık alanlar açısından zengin olması.
- İklim Çeşitliliği: Farklı iklim tiplerinin yaşanması, çeşitli ürünlerin yetiştirilmesine olanak sağlamıştır.
💡 İpucu: Anadolu'nun bu özellikleri, hem yerleşimi hem de kültürel etkileşimi teşvik ederek uygarlıkların gelişimi için ideal bir ortam sunmuştur.
📌 Hititler (M.Ö. 1750 - M.Ö. 1200)
Anadolu'da kurulan ilk büyük medeniyetlerden biridir ve "Bin Tanrılı Halk" olarak bilinirler.
- Başkent: Hattuşa (Çorum yakınlarındaki Boğazköy).
- Yönetim: Kral, başkomutan, başyargıç ve başrahip unvanlarını taşırdı. Ancak kralın yetkileri Pankuş Meclisi (soylular meclisi) ve Tavananna (kraliçe) tarafından denetlenirdi.
- Hukuk: Gelişmiş bir medeni hukuk sistemleri vardı. "Kısasa kısas" yerine genellikle tazminat esaslı cezalar uyguladılar.
- Din: Çok tanrılı bir inanca sahiplerdi ve diğer toplulukların tanrılarına da saygı gösterirlerdi, bu yüzden "Bin Tanrılı Halk" denirdi.
- Yazı: Hem hiyeroglif (resim yazısı) hem de Mezopotamya'dan öğrendikleri çivi yazısını kullandılar.
- Önemli Olay: Mısırlılarla yaptıkları Kadeş Antlaşması (M.Ö. 1280), tarihin bilinen ilk yazılı antlaşmasıdır.
⚠️ Dikkat: Hititlerde kraliçe (Tavananna) yönetimde önemli bir yere sahipti ve kralın yokluğunda devleti yönetebilirdi. Bu durum, dönemin diğer uygarlıklarına göre kadınlara verilen önemi gösterir.
📌 Frigler (M.Ö. 750 - M.Ö. 300)
Ankara yakınlarındaki Gordion merkezli bu uygarlık, tarım ve hayvancılığa büyük önem vermiştir.
- Başkent: Gordion (Ankara Polatlı yakınlarında).
- Ekonomi: Tarım ve hayvancılık temel geçim kaynaklarıydı. Tarımı korumak için çok sert yasalar koymuşlardı (örneğin, öküz kesenin veya saban kıranın cezası ölümdü).
- Sanat ve Zanaat: Dokumacılıkta (özellikle "tapates" adı verilen halı ve kilimler), madencilikte (fibula adı verilen çengelli iğneler) ve ahşap işçiliğinde (mobilya) ileriydiler.
- Önemli Kişi: Efsanevi Kral Midas ile tanınırlar.
- Mimari: Kaya mezarları ve tümülüsler (yığma tepe mezarlar) önemli mimari eserleridir.
📌 Lidyalılar (M.Ö. 680 - M.Ö. 546)
Anadolu'nun batısında kurulan Lidyalılar, tarihe önemli bir yenilikle damga vurmuşlardır.
- Başkent: Sard (Manisa Salihli yakınlarında).
- Ekonomi: Ticaretle zenginleştiler. Kral Yolu'nu inşa ederek Anadolu'da doğu-batı ticaretini canlandırdılar.
- En Önemli Katkı: Tarihte ilk madeni parayı (sikke) basarak takas usulüne son verdiler ve ticareti kolaylaştırdılar.
- Ordu: Ücretli askerlerden oluşan bir orduya sahiplerdi. Bu durum, vatanseverlik duygusunun zayıf olmasına ve ordularının kolay dağılmasına yol açmıştır.
💡 İpucu: Paranın icadı, ticaretin gelişimi ve ekonomik ilişkilerin karmaşıklığı açısından bir dönüm noktası olmuştur.
📌 Urartular (M.Ö. 900 - M.Ö. 600)
Doğu Anadolu'da, Van Gölü çevresinde güçlü bir devlet kurmuşlardır.
- Başkent: Tuşpa (Van).
- Ekonomi: Madencilikte (özellikle demir ve tunç işçiliğinde) çok ileriydiler. Ayrıca tarım ve hayvancılıkla uğraştılar, sulama kanalları ve barajlar inşa ederek verimli araziler oluşturdular.
- Mimari ve Sanat: Sağlam kale ve sur yapımında ustaydılar. Taş işçiliği ve kabartmalarıyla tanınırlar.
- Önemli Özellik: Mezarlarını oda şeklinde inşa edip ölülerini eşyalarıyla birlikte gömmeleri, ahiret inançlarının güçlü olduğunu gösterir.
📌 İyonlar (M.Ö. 1200 - M.Ö. 546)
Batı Anadolu'da (Ege kıyılarında) şehir devletleri (polis) şeklinde yaşamışlardır.
- Yönetim: Şehir devletleri halinde örgütlenmişlerdi (Milet, Efes, Foça, İzmir gibi). Bu durum, merkezi otoritenin zayıf olmasına ve özgür düşünce ortamının gelişmesine katkı sağlamıştır.
- Ekonomi: Deniz ticareti ve kolonicilik (denizaşırı ticaret üsleri kurma) ile zenginleştiler.
- Bilim ve Sanat: Özgür düşünce ortamı sayesinde bilim, felsefe ve sanatta büyük gelişmeler kaydettiler.
- Felsefe: Thales, Pisagor, Herakleitos.
- Tıp: Hipokrat.
- Tarih: Herodotos.
- Mimari: Artemis Tapınağı (Dünya'nın Yedi Harikası'ndan biri) gibi önemli eserler inşa ettiler.
⚠️ Dikkat: İyonların şehir devletleri halinde yaşaması ve deniz ticareti sayesinde farklı kültürlerle etkileşime girmesi, bilim ve felsefenin gelişmesi için uygun bir zemin hazırlamıştır.
