Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, kayaçların kimyasal ayrışmaya karşı gösterdiği direnci anlamamız isteniyor. Kimyasal ayrışma, kayaçların minerallerinin su, asitler veya oksijen gibi kimyasal maddelerle tepkimeye girerek yapılarının değişmesi veya çözünmesi olayıdır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kalker (Kireçtaşı): Kalker, temel olarak kalsiyum karbonat ($CaCO_3$) mineralinden oluşur. Kalsiyum karbonat, özellikle karbondioksit içeren yağmur suyu (karbonik asit) ile kolayca tepkimeye girer ve çözünür. Bu nedenle kimyasal ayrışmaya karşı direnci düşüktür. Mağara oluşumları, kalkerin kimyasal ayrışmaya uğramasının en güzel örneklerindendir.
- B) Granit: Granit, kuvars ($SiO_2$), feldispat ve mika gibi minerallerden oluşan magmatik bir kayaçtır. Bu mineraller arasında özellikle kuvars, kimyasal ayrışmaya karşı son derece dirençlidir. Feldispatlar hidroliz (su ile tepkime) yoluyla kil minerallerine dönüşebilir, ancak bu süreç kalker veya jipsin çözünmesine göre çok daha yavaştır. Genel olarak, granit, içerdiği dirençli mineraller sayesinde kimyasal ayrışmaya karşı oldukça yüksek bir dirence sahiptir.
- C) Mermer: Mermer, kalkerin yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmasıyla oluşmuş metamorfik bir kayaçtır. Temel minerali yine kalsiyum karbonattır ($CaCO_3$). Yoğunluğu ve kristal yapısı kalkere göre daha sıkı olsa da, kimyasal olarak kalsiyum karbonatın asitlerle tepkimeye girme özelliği devam eder. Bu nedenle, asit yağmurlarına karşı direnci düşüktür ve zamanla aşınabilir.
- D) Jips: Jips, hidratlı kalsiyum sülfat ($CaSO_4 \cdot 2H_2O$) mineralinden oluşan bir tortul kayaçtır. Jips, suda nispeten kolay çözünebilen bir mineraldir. Bu özelliği nedeniyle kimyasal ayrışmaya (çözünmeye) karşı direnci oldukça düşüktür.
Yukarıdaki açıklamalara göre, granit içerdiği kuvars gibi dirençli mineraller sayesinde diğer seçeneklere kıyasla kimyasal ayrışmaya karşı en yüksek direnci gösteren kayaç türüdür.
Cevap B seçeneğidir.
