Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, kayaçların fiziksel ayrışmaya karşı gösterdiği direnci anlamamız gerekiyor. Fiziksel ayrışma (mekanik ayrışma), kayaçların kimyasal yapısı değişmeden daha küçük parçalara ayrılması sürecidir. Bu sürece karşı direnç, kayacın sertliği, yoğunluğu, mineral yapısı, tane boyutu ve tanelerin birbirine kenetlenme şekli gibi özelliklerine bağlıdır.
- Fiziksel Ayrışmaya Direnç: Bir kayacın fiziksel ayrışmaya karşı dirençli olması için genellikle sert, yoğun, taneleri birbirine sıkıca kenetlenmiş ve çatlak/boşluk oranı düşük olması beklenir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kumtaşı: Kumtaşı, kum boyutundaki tanelerin (genellikle kuvars) bir çimento (silis, kalsit, demir oksit vb.) ile birleşmesiyle oluşan bir tortul kayaçtır. Direnci, içerdiği çimentonun türüne ve miktarına göre büyük ölçüde değişir. Silis çimentolu kumtaşları oldukça dirençli olabilirken, zayıf çimentolu kumtaşları kolayca ufalanabilir. Ancak genel olarak magmatik kayaçlar kadar dirençli değildir.
- B) Kiltaşı: Kiltaşı, kil boyutundaki çok ince tanelerden oluşan bir tortul kayaçtır. Genellikle yumuşak, gözenekli ve suya karşı hassastır. Su emdiğinde şişip kuruduğunda büzülerek kolayca parçalanabilir. Bu nedenle fiziksel ayrışmaya karşı direnci oldukça düşüktür.
- C) Bazalt: Bazalt, volkanik kökenli, ince taneli, yoğun ve sert bir magmatik kayaçtır. Mineralleri (piroksen, plajiyoklaz feldspat gibi) birbirine sıkıca kenetlenmiş bir yapıya sahiptir. Bu özellikleri sayesinde fiziksel ayrışmaya karşı oldukça yüksek bir direnç gösterir. Genellikle bloklar halinde ayrışır, kolay kolay ufalanmaz.
- D) Şeyl: Şeyl, kiltaşına benzer şekilde kil ve silt boyutundaki tanelerden oluşan, ancak belirgin bir tabakalanma (fissilite) gösteren bir tortul kayaçtır. Tabakalı yapısı ve ince taneli oluşu nedeniyle suya karşı hassastır ve tabakalar boyunca kolayca parçalanabilir. Fiziksel ayrışmaya karşı direnci düşüktür.
Bu karşılaştırmalar sonucunda, bazaltın sertliği, yoğunluğu ve tanelerinin birbirine sıkıca kenetlenmiş yapısı sayesinde diğer seçeneklerdeki tortul kayaçlara göre fiziksel ayrışmaya karşı en dirençli kayaç olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
