Aşağıdaki cümlelerin hangisinde '-ki' ekinin veya 'ki' bağlacının yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Sendeki kitapları ne zaman geri getireceksin?
B) Baktım ki kimse yok, ben de geri döndüm.
C) Oysa ki bu konuda bize daha önce farklı bilgi verilmişti.
D) Yarınki toplantı için hazırlıklarını tamamladın mı?
E) Öyle bir yağmur başladıki, dışarı çıkmak mümkün değil.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe'deki '-ki' ekinin ve 'ki' bağlacının doğru yazım kurallarını hatırlayacağız. Bu kurallar, yazılı anlatımımızda sıkça hata yapılan noktalardan biridir. Gelin, adım adım inceleyelim:
- Genel Kural: Türkçe'de iki tür 'ki' vardır:
- Ek olan '-ki': Daima kelimeye bitişik yazılır. İki çeşidi vardır: Sıfat yapan '-ki' (genellikle yer veya zaman bildirir, bir ismi niteler. Örnek: evdeki kedi, yarınki maç, sendeki kalem) ve İlgi zamiri olan '-ki' (bir ismin yerini tutar. Örnek: Benim kalemim değil, seninki daha güzel.).
- Bağlaç olan 'ki': Daima kelimeden ayrı yazılır. Genellikle iki cümleyi veya cümle değerindeki sözleri birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya çok az değişir. (Örnek: Anladım ki, biliyorum ki).
- Önemli İstisna (Kalıplaşmış 'ki'ler): Bağlaç olan 'ki' normalde ayrı yazılırken, bazı kelimelerde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır. Bunları "SOMBAHÇEM" kısaltmasıyla hatırlayabiliriz: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki.
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) Sendeki kitapları ne zaman geri getireceksin? Buradaki '-ki', 'kitaplar' ismini niteleyen bir sıfat yapan ektir ('hangi kitaplar? sendeki kitaplar'). Bu nedenle bitişik yazımı doğrudur.
- B) Baktım ki kimse yok, ben de geri döndüm. Buradaki 'ki', iki cümleyi birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Cümleden çıkarıldığında ("Baktım, kimse yok, ben de geri döndüm.") anlam bozulmaz. Bağlaç olduğu için ayrı yazımı doğrudur.
- C) Oysa ki bu konuda bize daha önce farklı bilgi verilmişti. 'Oysaki' kelimesi, yukarıda bahsettiğimiz "SOMBAHÇEM" kuralındaki istisnalardan biridir ve gelenekleşmiş olarak bitişik yazılması gerekir. Yani doğru yazımı 'oysaki' şeklindedir.
- D) Yarınki toplantı için hazırlıklarını tamamladın mı? Buradaki '-ki', 'toplantı' ismini niteleyen bir sıfat yapan ektir ('hangi toplantı? yarınki toplantı'). Zaman bildiren bir sıfat yaptığı için bitişik yazımı doğrudur.
- E) Öyle bir yağmur başladıki, dışarı çıkmak mümkün değil. Buradaki 'ki', "Öyle bir yağmur başladı" ve "dışarı çıkmak mümkün değil" cümlelerini birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Bağlaç olan 'ki'ler, "SOMBAHÇEM" istisnaları dışında daima ayrı yazılır. Bu cümlede 'ki' bitişik yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır. Doğru yazımı "başladı ki" şeklinde olmalıdır.
İncelemelerimiz sonucunda, E seçeneğindeki 'ki' bağlacının yanlış yazıldığını görüyoruz. 'Başladıki' yerine 'başladı ki' şeklinde ayrı yazılması gerekmektedir.
Cevap E seçeneğidir.
