Yazım kuralları KPSS çıkmış sorular Test 2

🎓 Yazım kuralları KPSS çıkmış sorular Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, KPSS yazım kuralları testlerinde sıkça karşılaşılan konuları özetleyerek, doğru yazım bilgisini pekiştirmenize yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Özellikle birleşik kelimelerin, büyük harflerin, "de/ki" bağlaçlarının ve sayıların yazımı gibi temel başlıklar üzerinde durulacaktır.

📌 Büyük Harflerin Kullanımı

Cümlelerin ve özel adların doğru yazımı, metinlerin anlaşılırlığı için kritik öneme sahiptir. Büyük harflerin hangi durumlarda kullanılacağını bilmek, yazım yanlışlarını önlemenin temelidir.

• Cümle Başı: Her cümlenin ilk kelimesi büyük harfle başlar.
• Özel Adlar: Kişi adları, soyadları, takma adlar, yer adları (ülke, şehir, ilçe, köy, mahalle, cadde, sokak), kıta, bölge, dağ, deniz, göl, nehir adları büyük harfle başlar. (Örn: Mustafa Kemal Atatürk, Ankara Kalesi, Asya Kıtası)
• Kurum ve Kuruluş Adları: Bütün kelimeleri büyük harfle başlar. (Örn: Türk Dil Kurumu, Milli Eğitim Bakanlığı)
• Dil ve Din Adları: Türkçe, İngilizce, Müslümanlık, Hristiyanlık gibi isimler büyük harfle başlar.
• Belirli Tarihler: Ay ve gün adları belirli bir tarihle birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar. (Örn: 29 Ekim 1923 Salı günü)
• Kitap, Dergi, Gazete Adları: Her kelimesi büyük harfle başlar. (Örn: Nutuk, Cumhuriyet Gazetesi)
• Yön Adları: Bir yerin özel adından önce geliyorsa büyük, tek başına veya özel addan sonra geliyorsa küçük harfle başlar. (Örn: Batı Anadolu, Anadolu'nun batısı)

⚠️ Dikkat: Akrabalık bildiren kelimeler (teyze, amca, hala) özel adın önüne gelse bile küçük harfle başlar. Ancak lakap veya unvan olarak kullanılıyorsa büyük harfle başlar. (Örn: Ayşe teyze, Nene Hatun)

📌 Birleşik Kelimelerin Yazımı

Türkçede iki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan birleşik kelimelerin bitişik mi yoksa ayrı mı yazılacağı sıkça karıştırılır. Temel kuralları bilmek bu karışıklığı giderir.

• Bitişik Yazılanlar:
  • Kelime birleşirken ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi oluyorsa. (Örn: kayın+ana = kaynana, ne+asıl = nasıl)
  • İki kelimeden en az biri gerçek anlamını kaybedip yeni bir kavramı karşılıyorsa. (Örn: hanımeli (çiçek), demirbaş (eşya))
  • "Ev" kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler (aşevi, öğretmenevi, huzurevi).
  • "Baş" kelimesiyle kurulanlar (başbakan, başöğretmen).
  • Ara yönler (güneybatı, kuzeydoğu).
  • Somut yer bildirmeyen "alt, üst, üzeri" kelimeleriyle kurulanlar (ayakaltı, olağanüstü, suçüstü).
  • İkinci kelimesi -an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez, -mış/-miş ekleriyle kurulanlar (can kurtaran, kuşkonmaz, mirasyedi).
• Ayrı Yazılanlar:
  • Kelime birleşirken anlam veya ses olayı kaybı olmuyorsa ve her iki kelime de gerçek anlamını koruyorsa. (Örn: deniz yılanı, kuru fasulye, yer çekimi)
  • Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde (etmek, olmak, kılmak, eylemek) ses düşmesi veya türemesi yoksa. (Örn: fark etmek, arz etmek, yardım etmek)
  • Renk adlarıyla kurulan bitki, hayvan, hastalık adları (kara sinek, sarı kantaron).
  • Somut yer bildiren "alt, üst, üzeri" kelimeleriyle kurulanlar (yer altı, su üstü, toprak altı).
  • Dış, iç, sıra kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelimeler (yurt dışı, hafta içi, aklı sıra).

💡 İpucu: Birleşik kelimelerin bitişik mi ayrı mı yazılacağını anlamanın en kolay yolu, kelimelerin tek tek anlamlarını koruyup korumadığına bakmaktır. Anlam kayması varsa genellikle bitişik yazılır.

📌 "De" Bağlacının ve "-de" Ekinin Yazımı

Türkçede "de" hem bağlaç hem de hâl eki olarak kullanılır ve yazım kuralları açısından en çok hata yapılan konulardan biridir.

• Bağlaç Olan "de": Her zaman ayrı yazılır ve "da" şekli de vardır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya sadece anlamda daralma olur. (Örn: Sen de gel. / Kalemimi evde unuttum de.)
• Ek Olan "-de": Her zaman bitişik yazılır ve "-da, -te, -ta" şekilleri de vardır. İsmin bulunma hâli ekidir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur. (Örn: Evde kimse yok. / Kalemim sende kaldı.)

⚠️ Dikkat: Bağlaç olan "de/da" hiçbir zaman "te/ta" şeklinde yazılmaz. Bu, ek olan "-de/da"nın özelliğidir.

📌 "Ki" Bağlacının ve "-ki" Ekinin Yazımı

"Ki" de "de" gibi hem bağlaç hem de ek olarak karşımıza çıkar ve farklı yazılır.

• Bağlaç Olan "ki": Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz veya sadece anlamda daralma olur. Genellikle iki cümleyi birbirine bağlar. (Örn: Duydum ki unutmuşsun. / Çalış ki kazan.)
• Ek Olan "-ki": Her zaman bitişik yazılır.
  • İlgi Eki (-ki): Bir ismin yerini tutar (zamir). (Örn: Benimki daha güzel. / Evdeki hesap çarşıya uymaz.)
  • Sıfat Yapan Ek (-ki): Bir ismin önüne gelerek onu niteler. (Örn: Yarınki sınav, duvardaki tablo.)

💡 İpucu: "Ki"ye "-ler" eki getirmeyi deneyin. Eğer anlamlı oluyorsa bitişik yazılır (ek olan -ki), anlamsız oluyorsa ayrı yazılır (bağlaç olan ki). (Örn: Evdeki-ler (anlamlı) -> bitişik. / Duydum ki-ler (anlamsız) -> ayrı.) Ancak "mademki, belki, çünkü, hâlbuki, oysaki, sanki, illaki" kelimeleri istisnadır ve her zaman bitişik yazılır (SOMBAHÇEM kuralı).

📌 "Mi" Soru Ekinin Yazımı

"Mi" soru eki, Türkçede her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bu eke bitişik yazılır.

• Her zaman ayrı yazılır. (Örn: Geliyor musun? / Okul bitti mi?)
• Kendinden sonra gelen ekler "mi"ye bitişik yazılır. (Örn: Güzel mi güzel bir gün. / Çalıştın mı?)

📌 Sayıların Yazımı

Sayıların metin içinde veya rakamla yazılması, özellikle resmi yazışmalarda ve sınavlarda dikkat edilmesi gereken bir konudur.

• Metin İçinde Yazıyla: Metin içinde geçen yüz ve bin gibi sayılar genellikle yazıyla yazılır. (Örn: üç bin beş yüz, iki yüz elli)
• Rakamla Yazım: Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılar rakamla yazılır. (Örn: 15.30, 100 TL, 5 kg, %25)
• Sıra Sayıları: Rakamdan sonra nokta konularak veya kesme işaretiyle yazılır. (Örn: 3. kat, 5'inci sıra)
• Üleştirme Sayıları: Her zaman yazıyla belirtilir. (Örn: ikişer, üçer, beşer)
• Çek ve Senetlerde: Sayılar bitişik yazılır. (Örn: altıyüzellibeşbin)

⚠️ Dikkat: Üleştirme sayılarını rakamla yazıp kesme işareti kullanmak (2'şer, 3'er) büyük bir yazım yanlışıdır.

📌 Kısaltmaların Yazımı

Kurum, kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları ile ölçü birimlerinin kısaltmaları farklı kurallara tabidir.

• Büyük Harfli Kısaltmalar: Genellikle araya nokta konmaz. (Örn: TDK, PTT, MEB)
• Özel İstisnalar: Türkiye Cumhuriyeti (T.C.) ve Türkçe (T.) kısaltmalarında nokta kullanılır.
• Eklere Gelen Kısaltmalar:
  • Küçük harfli kısaltmalara gelen ekler, kelimenin okunuşuna göre getirilir. (Örn: kg'dan (kilogramdan), cm'ye (santimetreye))
  • Büyük harfli kısaltmalara gelen ekler, kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre getirilir. (Örn: TDK'ye (te-de-ke-ye), PTT'den (pe-te-te-den))

📌 Tarihlerin ve Saatlerin Yazımı

Tarih ve saat ifadelerinin doğru yazımı, özellikle resmi belgelerde ve sınavlarda önemlidir.

• Tarihler: Gün, ay ve yılı gösteren sayılar arasına nokta veya eğik çizgi konur. Ay adları yazıyla yazıldığında büyük harfle başlar. (Örn: 29.10.1923, 29/10/1923, 29 Ekim 1923)
• Saatler: Saat ve dakika arasına sadece nokta konur. (Örn: 09.00, 14.30)

💡 İpucu: Saat ve dakika arasına iki nokta (:) konması İngilizce kullanımından kaynaklanan bir hatadır, Türkçede sadece nokta (.) kullanılır.