🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. Senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 4. Senaryo Test 2" kapsamında karşılaşabileceğiniz temel dil bilgisi ve anlam konularını sade bir dille özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için bu konulara hakim olmanız çok önemli!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Cümlede yan yargı kurarlar ve çekimli fiil değildirler (kip ve kişi eki almazlar).
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: Kitap okumayı çok severim. (Okumak eyleminin adı)
- Örnek: Onun gülüşü içimi ısıttı. (Gülmek eyleminin adı)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede sıfat gibi bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
- Örnek: Koşan çocuk düştü. (Hangi çocuk? Koşan çocuk)
- Örnek: Yolda görünmez bir kaza olmuş. (Nasıl kaza? Görünmez kaza)
- Örnek: Gelecek nesillere iyi bir dünya bırakmalıyız. (Adlaşmış sıfat-fiil)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -e...e, -a...a" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf gibi fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir.
- Örnek: Eve koşarak geldim. (Nasıl geldim? Koşarak - durum zarfı)
- Örnek: Ders çalışırken müzik dinlerim. (Ne zaman dinlerim? Çalışırken - zaman zarfı)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekleri (-ma, -ış, -mak) bazı durumlarda kalıcı isimler oluşturabilir. Bu kelimeler artık bir eylem adı değil, bir varlığın veya kavramın adı olmuştur. Örneğin "dondurma", "çakmak", "dolma", "danışma".
💡 İpucu: Fiilimsiler kip ve kişi eki almazlar. Bu, onları çekimli fiillerden ayırmanın en kolay yoludur.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümleyi oluşturan ve anlam bütünlüğünü sağlayan parçalara cümlenin ögeleri denir. Ögeler temel ve yardımcı ögeler olmak üzere ikiye ayrılır.
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, hareketi, yargıyı bildiren temel ögedir. Cümlenin olmazsa olmazıdır. Genellikle sonda bulunur.
- Örnek: Çocuklar parkta oynuyor.
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleştiği varlıktır. "Kim?", "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Öğrenciler ders çalışıyor. (Kim çalışıyor? Öğrenciler)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemden etkilenen varlıktır.
- Belirtili Nesne: "-i" hal ekini alır. "Kimi?", "Neyi?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Kitabı okudum. (Neyi okudum? Kitabı)
- Belirtisiz Nesne: Hal eki almaz. "Ne?" sorusuyla bulunur (özneden sonra sorulur).
- Örnek: Annem pasta yaptı. (Ne yaptı? Pasta)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildirir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. "Kime?, Kimde?, Kimden?, Neye?, Neyde?, Neyden?, Nereye?, Nerede?, Nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Kitabı masaya koydum. (Nereye koydum? Masaya)
- Örnek: Arkadaşım okuldan geldi. (Nereden geldi? Okuldan)
- Zarf Tümleci: Yüklemdeki eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildirir. "Ne zaman?, Nasıl?, Ne kadar?, Niçin?, Nereye?" (yalın halde) gibi sorularla bulunur.
- Örnek: Dün sinemaya gittik. (Ne zaman gittik? Dün)
- Örnek: Soruyu hızla çözdü. (Nasıl çözdü? Hızla)
💡 İpucu: Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işinizi kolaylaştırır. Diğer ögeler yükleme sorulan doğru sorularla bulunur.
📌 Cümle Çeşitleri (Yapılarına Göre)
Cümleler, içerdikleri yargı sayısı ve bu yargıların birbirine bağlanış şekline göre farklı türlere ayrılır.
- Basit Cümle: Tek bir yüklemi ve tek bir yargısı olan cümlelerdir. Cümlede fiilimsi bulunmaz.
- Örnek: Çocuklar bahçede oynuyor.
- Birleşik Cümle: Bir temel yargı (ana cümle) ve bu yargıyı tamamlayan yan yargıların (yan cümle) bulunduğu cümlelerdir.
- Girişik Birleşik Cümle: Yan yargısı fiilimsi ile kurulan cümlelerdir.
- Örnek: Kitap okumayı sevenler başarılı olur. (Okumayı: fiilimsi, yan cümle)
- Şartlı Birleşik Cümle: Yan yargısı "-se, -sa" şart ekiyle kurulan cümlelerdir.
- Örnek: Yağmur yağarsa pikniğe gidemeyiz. (Yağarsa: şart eki, yan cümle)
- Ki'li Birleşik Cümle: Yan yargısı "ki" bağlacıyla temel cümleye bağlanan cümlelerdir.
- Örnek: Biliyorum ki sen bu işi başarırsın.
- İç İçe Birleşik Cümle: Başka bir cümlenin doğrudan alıntı şeklinde temel cümlenin içinde yer aldığı cümlelerdir.
- Örnek: Öğretmen "Derslerinize iyi çalışın!" dedi.
- Sıralı Cümle: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir.
- Örnek: Hava karardı, yıldızlar çıktı.
- Örnek: Çocuklar uyudu; anneleri kitap okudu.
- Bağlı Cümle: Birden fazla yüklemi olan ve bu yüklemlerin "ve, veya, ama, fakat, ancak, lakin, çünkü, oysa ki" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir.
- Örnek: Ders çalıştım ama sınavdan düşük aldım.
- Örnek: Kitap okudu ve yeni bilgiler öğrendi.
💡 İpucu: Bir cümlede kaç tane yüklem varsa, o kadar yargı vardır. Eğer tek yargı varsa basit, birden fazla yargı varsa birleşik, sıralı veya bağlı cümledir.
📝 Yazım Kuralları
Türkçede kelimelerin doğru yazılması, anlam karışıklıklarını önlemek ve yazılı iletişimi güçlendirmek için önemlidir.
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel adlar (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları vb.) büyük harfle başlar.
- Hitaplar, saygı bildiren sözler ve unvanlar büyük harfle başlar (Sayın Başkan, Doktor Ayşe Hanım).
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar (29 Ekim 1923 Salı).
- Kitap, dergi, gazete adları (özel adlar) büyük harfle başlar.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Bitişik Yazılanlar:
- Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olan birleşik kelimeler (kayıp etmek > kaybetmek, his etmek > hissetmek).
- Anlamca kaynaşmış, yeni bir kavramı karşılayan birleşik kelimeler (kahvaltı, dedikodu, gecekondu).
- İkinci kelimesi "-an, -en, -ar, -er, -mez, -maz, -mış, -miş" ekleriyle kurulan sıfat-fiil ekleriyle kalıplaşmış kelimeler (can kurtaran, mirasyedi, çokbilmiş).
- İkinci kelimesi "-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü" ekleriyle kurulan birleşik kelimeler (gecekondu, imam bayıldı).
- Ayrı Yazılanlar:
- Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelime anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler (köpek balığı, kuru fasulye, deniz yılanı).
- Somut olarak yer bildiren alt, üst ve üzeri sözcükleriyle kurulan birleşik kelimeler (deri altı, su altı, toprak altı).
- Ara yönleri belirten kelimeler (güneybatı, kuzeydoğu).
- Deyimler genellikle ayrı yazılır (göz gezdirmek, kulak kabartmak).
⚠️ Dikkat: Birleşik kelimelerin yazımında en önemli nokta, kelimelerin anlamlarını koruyup korumadığıdır. Eğer kelimelerden biri veya ikisi birden gerçek anlamını kaybedip yeni bir anlam kazanıyorsa genellikle bitişik yazılır.
📝 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, okumayı ve anlamayı kolaylaştıran önemli araçlardır.
- Virgül (,):
- Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için kullanılır (Pazardan elma, armut, muz aldık.).
- Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır (Geldi, oturdu, bekledi.).
- Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için kullanılır.
- Cümle içinde ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur.
- Hitaplardan sonra kullanılır (Sevgili Kardeşim,).
- Noktalı Virgül (;):
- Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için kullanılır (Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.).
- Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır (At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır.).
- İki Nokta (:):
- Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur (Milli Edebiyat Dönemi yazarları şunlardır: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp...).
- Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur (Kararını açıkladı: Yarın tatile çıkıyor.).
- Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra kullanılır (Ali: Bugün ne yaptın?).
💡 İpucu: Virgülün olmadığı yerde noktalı virgül de olmaz. Noktalı virgül, virgülün yetersiz kaldığı durumlarda devreye girer.
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlede anlamın açık, net ve doğru bir şekilde aktarılmasını engelleyen hatalara anlatım bozukluğu denir. Sınavda en sık karşılaşılan türleri şunlardır:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması veya anlamı zaten içeren bir kelimenin tekrar edilmesi.
- Yanlış: "Gereksiz yere boş boş konuşuyordu." (Gereksiz yere ve boş boş aynı anlamda.)
- Doğru: "Boş boş konuşuyordu." veya "Gereksiz yere konuşuyordu."
- Anlam Belirsizliği (Zamir Eksikliği): Cümlede bir ismin veya zamirin eksik olmasından kaynaklanan anlam karışıklığı. Genellikle "senin" mi "onun" mu olduğunun belli olmaması durumudur.
- Yanlış: "Okula gitmediğini biliyorum." (Senin mi, onun mu okula gitmediği belli değil.)
- Doğru: "Senin okula gitmediğini biliyorum." veya "Onun okula gitmediğini biliyorum."
- Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanılması: Cümlede birbiriyle çelişen, zıt anlamlı ifadelerin aynı anda kullanılması. Genellikle kesinlik ve olasılık bildiren sözcüklerin bir arada kullanılmasıyla ortaya çıkar.
- Yanlış: "Kesinlikle bu işi başarabilirim sanırım." (Kesinlikle ve sanırım çelişiyor.)
- Doğru: "Kesinlikle bu işi başarabilirim." veya "Bu işi başarabilirim sanırım."
💡 İpucu: Bir cümleyi okurken her kelimenin bir görevi olup olmadığını düşünün. Eğer bir kelimeyi çıkardığınızda cümlenin anlamı bozulmuyorsa veya değişmiyorsa, o kelime gereksiz olabilir.
