🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 5. Senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 5. Senaryo Test 2" sınavında karşınıza çıkabilecek temel konuları sade ve anlaşılır bir şekilde özetlemektedir. Sınavda başarılı olmak için fiilimsiler, cümle ögeleri, yazım kuralları ve noktalama işaretleri gibi konulara hakim olmanız önemlidir.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen, fiil özelliğini yitirmeyen ama cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-Fiil (Ad Eylem): Fiillere "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi görev yapar.
Örnek: Kitap okumak en sevdiğim şeydir. (Buradaki "okumak" bir isim-fiildir.)
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiillere "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" (anası mezar dikecekmiş) ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi görev yapar, kendisinden sonra gelen ismi niteler.
Örnek: Koşan çocuk düştü. (Buradaki "koşan" bir sıfat-fiildir.)
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiillere "-ken, -alı, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...e, -r...mez, -casına, -madan, -dığında" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi görev yapar, fiilin zamanını veya durumunu belirtir.
Örnek: Gülerek geldi. (Buradaki "gülerek" bir zarf-fiildir.)
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsi ekleri zaman ekiyle karıştırılabilir. Fiilimsi ekleri fiile gelir ama onu çekimli fiil yapmaz. Zaman ekleri ise fiili çekimler ve yüklem yapar.
💡 İpucu: Kalıcı isim olmuş fiilimsilere dikkat edin. Örneğin, "dondurma", "çakmak", "dolma" kelimeleri fiilimsi ekleri alsa da artık bir varlığın adı olmuşlardır ve fiilimsi sayılmazlar.
📌 Cümle Ögeleri
Cümle ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel yapı taşlarıdır. Doğru anlamak için yüklemi doğru bulmak ve soruları ona sormak çok önemlidir.
- Yüklem: Cümlede işi, oluşu, hareketi bildiren temel ögedir. Cümlenin yargısını taşır ve genellikle sonda bulunur. Yüklem olmadan cümle olmaz.
Örnek: Ali eve geldi.
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargıyı üzerine alan ögedir. Yükleme "Kim?" veya "Ne?" soruları sorularak bulunur.
Örnek: Kuşlar gökyüzünde uçuyor. (Uçan kim? Kuşlar.)
- Nesne (Düz Tümleç): Yüklemden etkilenen ögedir. İki çeşidi vardır:
- Belirtili Nesne: Yükleme "Neyi?", "Kimi?" soruları sorularak bulunur ve ismin -i hal ekini alır.
Örnek: Kitabı okudum. (Neyi okudum? Kitabı.)
- Belirtisiz Nesne: Yükleme "Ne?" sorusu sorularak bulunur ve -i hal ekini almaz.
Örnek: Bir elma yedim. (Ne yedim? Bir elma.)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki işin yapıldığı yeri, yönü veya durumunu bildirir. Yükleme "Kime?, Kimde?, Kimden?, Nereye?, Nerede?, Nereden?, Neye?, Neyde?, Neyden?" soruları sorularak bulunur.
Örnek: Evde oturduk. (Nerede oturduk? Evde.)
- Zarf Tümleci: Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildirir. Yükleme "Nasıl?, Ne zaman?, Ne kadar?, Nereye?, Niçin?, Kiminle?, Neyle?" soruları sorularak bulunur.
Örnek: Dün geldi. (Ne zaman geldi? Dün.)
💡 İpucu: Cümle ögelerini bulurken önce yüklemi, sonra özneyi, daha sonra nesneyi ve en son tümleçleri bulmak işinizi kolaylaştırır.
📝 Yazım Kuralları
Türkçeyi doğru ve etkili kullanmak için yazım kurallarına uymak çok önemlidir. Sınavda özellikle sık yapılan hatalar üzerine sorular gelebilir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları), unvanlar, kurum ve kuruluş adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
Örnek: Ankara'ya gittik. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı.
- Birleşik Kelimelerin Yazımı: Anlam kaybına uğramış veya ses düşmesi/türemesi gibi ses olayları yaşamış birleşik kelimeler bitişik yazılır (kaybolmak, hanımeli). Anlamını koruyan ve birleşirken ses olayı yaşamayan birleşik kelimeler ayrı yazılır (deniz yatağı, yer çekimi).
- Sayıların Yazımı: Sayılar metin içinde yazıyla (iki, beş yüz), saatler ve para miktarları rakamla (15.30, 5 TL) yazılır. Sıra sayıları rakamla ve yanına nokta veya kesme işaretiyle ek getirilerek yazılır (7. sınıf, 3.'ü).
- Kısaltmaların Yazımı: Kurum, kuruluş, ülke adlarının kısaltmaları genellikle büyük harfle yapılır ve sonuna nokta konmaz (TBMM, TDK). Ölçü birimlerinin kısaltmalarında da nokta kullanılmaz (kg, m). Kişi ad ve soyadlarının kısaltmalarında nokta kullanılır (Dr., Prof.).
- "De" ve "Ki" Bağlaçlarının Yazımı:
- -de / -da (Ek): Bulunma hal ekidir, bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.
Örnek: Evde kimse yok.
- de / da (Bağlaç): Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz, sadece daralır.
Örnek: Sen de gel.
- -ki (Ek): İlgi eki veya sıfat yapan ek olabilir, bitişik yazılır.
Örnek: Evdeki hesap çarşıya uymaz.
- ki (Bağlaç): Ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
Örnek: Biliyorum ki sen başaracaksın. (Fakat "sanki, oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki" kelimelerindeki "ki" bitişik yazılır.)
⚠️ Dikkat: "De" ve "Ki"nin yazımı en çok karıştırılan konulardandır. Cümleden çıkararak test etme yöntemini kullanın!
🛑 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda durakları, vurguları ve anlamı doğru aktarmak için kullanılır.
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, bazı kısaltmaların sonuna konur, sıra sayılarını belirtir, tarih ve saat yazımında kullanılır.
Örnek: Film bitti. Dr. Ali. 19.05.2024.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır, sıralı cümleleri ayırır, ara sözlerin başına ve sonuna konur, hitaplardan sonra konur.
Örnek: Pazardan elma, armut, muz aldım.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları ayırmak için kullanılır. Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırır.
Örnek: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep isimleri verildi.
- İki Nokta (:): Kendisinden sonra örnek verilecek, açıklama yapılacak veya doğrudan alıntı yapılacak cümlelerin sonuna konur.
Örnek: Şunları unutma: Dürüst ol, çalışkan ol.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
Örnek: Nereye gidiyorsun?
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya hitaplardan sonra konur.
Örnek: Ey Türk gençliği! Yaşasın Cumhuriyet!
- Tırnak İşareti (" "): Başka birinden doğrudan alıntı yapılan sözleri belirtmek için kullanılır. Cümle içinde özel olarak vurgulanmak istenen sözler de tırnak içine alınabilir.
Örnek: Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.
💡 İpucu: Noktalama işaretleri, cümlenin anlamını değiştirebilir. Bu yüzden doğru yerde kullanmak çok önemlidir.
Sınavında başarılar dilerim! 🚀 Unutma, düzenli tekrar ve bol soru çözmek en iyi öğrenme yöntemidir.
