Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden numaralanmış cümlelerdeki fiilleri inceleyerek hangilerinde "türemiş fiil" kullanıldığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "türemiş fiil" ne demek, onu hatırlayalım:
- Türemiş Fiil: Bir fiil köküne veya isim köküne yapım eki (türetme eki) getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım ekleri, kelimenin anlamını veya türünü değiştirerek yeni bir kelime (bu durumda yeni bir fiil) oluşturur. Örneğin, "göz" (isim) kelimesine "-le-" yapım eki gelerek "gözle-" (fiil) türemiş fiilini oluşturur. Ya da "yaz" (fiil) kelimesine "-dır-" yapım eki gelerek "yazdır-" (fiil) türemiş fiilini oluşturur.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
- I. Kapıyı açınca misafirler içeri girdi.
- Bu cümlede iki fiilimsi/fiil bulunmaktadır: "açınca" ve "girdi".
- "açınca": "aç-" fiil köküne "-ınca" zarf-fiil eki gelmiştir. Bu bir çekim ekidir, fiilin anlamını veya türünü değiştirmez, sadece zaman ve durum bildirir. Dolayısıyla "açmak" basit bir fiildir.
- "girdi": "gir-" fiil köküne "-di" geçmiş zaman eki gelmiştir. Bu da bir çekim ekidir. "Girmek" fiili basit bir fiildir.
- Bu cümlede türemiş fiil yoktur.
- II. Yeni aldığı araba çok pahalıydı.
- Bu cümlede "aldığı" ve "pahalıydı" kelimeleri bulunmaktadır.
- "aldığı": "al-" fiil köküne "-dık" sıfat-fiil eki ve iyelik eki gelmiştir. Bu ekler çekim ekidir. "Almak" fiili basit bir fiildir.
- "pahalıydı": "pahalı" kelimesi bir isim veya sıfattır. "-ydı" ise ek fiildir. Bu kelime bir fiil değil, ek fiil almış bir isim soylu kelimedir.
- Bu cümlede türemiş fiil yoktur.
- III. Çiçekler baharın gelişiyle canlandı.
- Bu cümlede "canlandı" kelimesi fiildir.
- "canlandı": Kelimenin kökü "can"dır (isim). "Can" ismine "-lan-" yapım eki gelerek "canlan-" (fiil) türemiştir. Daha sonra "-dı" geçmiş zaman eki almıştır. "Can" (hayat) isminden "canlanmak" (hayat bulmak) fiili türetilmiştir.
- Bu bir türemiş fiildir.
- IV. Arkadaşımın söylediklerine çok güldüm.
- Bu cümlede "söylediklerine" ve "güldüm" kelimeleri bulunmaktadır.
- "söylediklerine": "söyle-" fiil köküne "-dik" sıfat-fiil eki ve diğer çekim ekleri gelmiştir. "Söylemek" fiili basit bir fiildir.
- "güldüm": "gül-" fiil köküne "-dü" geçmiş zaman eki ve "-m" şahıs eki gelmiştir. Bu ekler çekim ekidir. "Gülmek" fiili basit bir fiildir.
- Bu cümlede türemiş fiil yoktur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda sadece III numaralı cümlede "canlandı" kelimesinin türemiş fiil olduğunu görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
