🎓 7. sınıf türkçe 2. dönem 1. yazılı 5. senaryo Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "7. sınıf Türkçe 2. dönem 1. yazılı 5. senaryo Test 2" için hazırlandı. Bu testte özellikle dil bilgisi konularından fiilimsiler, cümlenin ögeleri, anlatım bozuklukları ve anlam bilgisi soruları karşınıza çıkabilir. Haydi, konuları basitçe tekrar edelim!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerinden türeyen, fiil özelliğini tamamen kaybetmeyip cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Üç çeşidi vardır:
- İsim-Fiiller (Maa-ış-mak): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi davranır.
- Örnek: Kitap okumak en sevdiğim şeydir. (Ne? okumak)
- Örnek: Onun gülüşü beni mutlu etti. (Ne? gülüşü)
- Sıfat-Fiiller (An-ası-mez-ar-dik-ecek-miş): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi davranır, genellikle bir ismi niteler.
- Örnek: Koşan çocuk düştü. (Hangi çocuk? koşan çocuk)
- Örnek: Gelecek günler güzel olacak. (Hangi günler? gelecek günler)
- Zarf-Fiiller (Ken-alı-esiye-madan-ince-ip-arak-dıkça-r...mez-casına-a...a-e...e): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -casına, -a...a, -e...e" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi davranır, fiili zaman veya durum yönünden belirtir.
- Örnek: Ders çalışırken uyuyakalmış. (Ne zaman? çalışırken)
- Örnek: Koşarak geldi. (Nasıl geldi? koşarak)
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsiler eklerini almasına rağmen zamanla bir varlığın veya kavramın adı haline gelerek kalıcı isim olabilir. Bunlar artık fiilimsi sayılmaz. (Örn: dondurma, çakmak, ekmek, dolma)
💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuz yapılabilir ama fiillerden kalıcı isim olanlar olumsuz yapılamaz. (Örn: okumamak - fiilimsi, dondurmama - kalıcı isim)
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümleyi oluşturan ve cümlenin anlamını tamamlayan temel parçalara cümlenin ögeleri denir. Ögeleri doğru bulmak için önce yüklemi, sonra özneyi bulmalısın.
- Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren, çekimli fiil veya ek fiil almış isim soylu sözcüktür. Cümlenin temelidir.
- Örnek: Annem yemek yapıyor. (Yüklem: yapıyor)
- Örnek: Bu ev çok güzeldi. (Yüklem: güzeldi)
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının konusu olan varlıktır. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Kuşlar gökyüzünde uçuyor. (Uçan kim? Kuşlar - Özne)
- Örnek: Kitap en iyi dosttur. (En iyi dost olan ne? Kitap - Özne)
- Nesne: Yüklemde belirtilen işten etkilenen ögedir. İki çeşittir:
- Belirtili Nesne: "-i" hal ekini alır. "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Elmayı yedim. (Neyi yedim? Elmayı - Belirtili Nesne)
- Belirtisiz Nesne: "-i" hal ekini almaz. "Ne?" (özneyi bulduktan sonra) sorusuyla bulunur.
- Örnek: Kitap okudum. (Ne okudum? Kitap - Belirtisiz Nesne)
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemin bildirdiği eylemin yerini, yönünü veya başlangıç-bitiş noktasını bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerini alır. "Kime? Kimde? Kimden? Neye? Neyde? Neyden? Nereye? Nerede? Nereden?" sorularıyla bulunur.
- Örnek: Okula gittik. (Nereye gittik? Okula - Dolaylı Tümleç)
- Örnek: Kitaplar masada duruyor. (Nerede duruyor? Masada - Dolaylı Tümleç)
- Zarf Tümleci: Yüklemin bildirdiği işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. "Nasıl? Ne zaman? Niçin? Ne kadar? Nereye (ek almadan)?" gibi sorularla bulunur.
- Örnek: Dün geldi. (Ne zaman geldi? Dün - Zarf Tümleci)
- Örnek: Hızlı koştu. (Nasıl koştu? Hızlı - Zarf Tümleci)
💡 İpucu: Cümlenin ögelerini bulurken tamlamaları (isim tamlaması, sıfat tamlaması) ve deyimleri asla ayırma!
📌 Anlatım Bozuklukları
Cümlelerin açık, anlaşılır ve doğru olması için dil bilgisi kurallarına uygun olması gerekir. Bu kurallara uyulmadığında anlatım bozukluğu oluşur. İki ana başlıkta incelenir:
- Anlamsal (Anlama Dayalı) Bozukluklar:
- Gereksiz Sözcük Kullanımı: Cümlede aynı anlama gelen veya anlamı zaten bulunan bir sözcüğün tekrar kullanılması.
- Yanlış: "Sana gizli sırrımı açıklayacağım." (Sır zaten gizlidir.)
- Doğru: "Sana sırrımı açıklayacağım."
- Anlamca Çelişen Sözcüklerin Kullanımı: Cümlede birbiriyle çelişen (zıt) anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılması.
- Yanlış: "Şüphesiz bu maçı kesinlikle kazanacağız." (Şüphesiz ve kesinlikle çelişir.)
- Doğru: "Şüphesiz bu maçı kazanacağız." veya "Bu maçı kesinlikle kazanacağız."
- Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanımı: Bir sözcüğün cümlede bulunması gereken yerden farklı bir yerde kullanılmasıyla anlamın değişmesi veya bozulması.
- Yanlış: "Yeni durağa gelmiştik ki otobüs geçti." (Durağın yeni olması değil, yeni gelmiş olmaları önemli.)
- Doğru: "Durağa yeni gelmiştik ki otobüs geçti."
- Deyim ve Atasözü Yanlışlıkları: Deyim veya atasözlerinin yanlış anlamda kullanılması ya da sözcüklerinin değiştirilmesi.
- Yanlış: "O kadar açtı ki midesi zil çalıyordu." (Doğrusu: Karnı zil çalıyordu.)
- Yapısal (Dil Bilgisine Dayalı) Bozukluklar:
- Özne-Yüklem Uyumsuzluğu: Özne ile yüklemin tekillik-çoğulluk veya kişi yönünden uyuşmaması.
- Yanlış: "Öğrenciler ders çalışıyorlar." (Özne insan ve çoğulsa yüklem tekil de olabilir, çoğul da. Ama cansız varlıklar veya hayvanlar özne olduğunda yüklem tekil olmalı.)
- Doğru (cansız için): "Ağaçlar sallanıyordu." (Değil "sallanıyorlardı.")
- Tamlama Yanlışları: İsim veya sıfat tamlamalarında ortak kullanılan bir tamlananın veya tamlayanın yanlış olması.
- Yanlış: "Siyasi ve ekonomi konuları konuştu." (Siyasi konular / ekonomi konuları olmalı.)
- Doğru: "Siyasi konuları ve ekonomi konularını konuştu." veya "Siyasi ve ekonomik konuları konuştu."
📝 Unutma: Anlatım bozuklukları, cümlenin anlamını netleştirmek ve doğru iletişim kurmak için önemlidir.
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Türkçeyi doğru kullanmak için yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat etmek çok önemlidir. Testlerde sıkça karşınıza çıkacak bazı önemli kurallar:
- Büyük Harflerin Kullanımı:
- Cümleler büyük harfle başlar.
- Özel isimler (kişi adları, yer adları, millet, dil, din adları vb.) büyük harfle başlar.
- Kurum, kuruluş, dernek adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.
- Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar. (29 Ekim 1923 Salı)
- Sayıların Yazımı:
- Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır. (iki, üç yüz)
- Saat, para, ölçü, istatistik verileri rakamla yazılır. (15.30, 50 TL)
- Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır. (7. sınıf, 7'nci)
- Birleşik Kelimelerin Yazımı:
- Anlamını kaybeden veya ses düşmesi/türemesi olan birleşik kelimeler bitişik yazılır. (kaynana, pazartesi, hissetmek)
- Anlamını koruyan, genellikle ikinci kelime fiil olan veya yer/yön bildiren bazı kelimeler ayrı yazılır. (kuşburnu, deniz yılanı, alt geçit)
- Noktalama İşaretleri:
- Nokta (.): Cümle sonuna konur, bazı kısaltmalardan sonra kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırır, sıralı cümleleri ayırır, ara sözlerin başında ve sonunda kullanılır.
- Noktalı Virgül (;): Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır, tür ve takımları ayırır.
- İki Nokta (:): Açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna konur.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur.
- Tırnak İşaretleri (" "): Başkasına ait sözleri aktarırken veya özel olarak belirtilmek istenen kelimelerde kullanılır.
- Kısa Çizgi (-): Satır sonuna sığmayan kelimeleri ayırmada, ara sözlerin başında ve sonunda virgül yerine kullanılır.
💡 İpucu: Yazım kuralları ve noktalama işaretleri bol bol pratik yaparak pekişir. Metin okurken bu kurallara dikkat etmeye çalış!
Sevgili öğrenciler, bu konuları dikkatlice tekrar ederek ve bol bol soru çözerek yazılıya en iyi şekilde hazırlanabilirsiniz. Başarılar dilerim! 🚀
