Aşağıdaki dizelerin biçim ve içerik özellikleri dikkate alındığında, bu şiir tarzını benimseyerek yazılacak yeni bir şiirde hangi unsurların ağır basması beklenmez?
Gözlerim kamaştı birden bire
Her taraf karardı
Birkaç adım attım sendeledim
Karanlıkta bir el uzandı bana
Sımsıkı tuttu
Beni bir boşluğa doğru çekti
Boşlukta kaybolduk
Ne güzel!
Ne güzel!
Ne güzel!
Düşünmeden, duymadan, yaşamadan
Boşlukta kaybolmak
Ne güzel!
(Orhan Veli Kanık'ın şiir anlayışına uygun bir örnekleme)
A) Şiirde ölçü ve kafiye gibi geleneksel unsurların ön planda olması.
B) Günlük dilden ve konuşma dilinden izler taşıması.
C) Şiirde şairanelikten uzak, yalın bir anlatımın tercih edilmesi.
D) Sıradan insanın yaşantılarına ve duygularına yer verilmesi.
E) Serbest nazımın kullanılması, dizelerde belli bir düzenin aranmaması.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için öncelikle verilen şiir örneğinin hangi şiir anlayışına ait olduğunu ve bu anlayışın temel özelliklerini iyi anlamamız gerekiyor. Şiir, Orhan Veli Kanık'ın şiir anlayışına uygun bir örnek olarak verilmiş. Orhan Veli, Türk şiirinde "Garip Akımı"nın (Birinci Yeni) öncülerinden biridir. Bu akım, şiire bambaşka bir soluk getirmiştir.
- Şiir Örneğinin ve Orhan Veli Anlayışının Özellikleri:
- Şiirde "Gözlerim kamaştı birden bire", "Birkaç adım attım sendeledim" gibi günlük hayattan alınmış, sıradan ifadeler ve konuşma dili kullanılmıştır.
- Dizelerde herhangi bir ölçü (hece veya aruz) veya kafiye (uyak) düzeni bulunmamaktadır. Şiir, serbest nazımla yazılmıştır.
- Anlatım oldukça yalın, sade ve şairanelikten uzaktır. Süslü, imgeli ifadeler yerine doğrudan anlatım tercih edilmiştir.
- Sıradan bir olayın (göz kamaşması, sendeleme, bir elin uzanması) ve bu olayın yarattığı duygunun (boşlukta kaybolmak ve bundan duyulan "ne güzel" hissi) işlendiği görülür.
- Orhan Veli ve Garipçiler, şiiri geleneksel kalıplardan, süsten, şairanelikten kurtararak sokağa, halka indirmeyi amaçlamışlardır. Onlara göre şiir, "vezinsiz, kafiyesiz, her türlü yapmacıktan uzak" olmalıdır.
- Şimdi seçenekleri bu bilgiler ışığında değerlendirelim:
- A) Şiirde ölçü ve kafiye gibi geleneksel unsurların ön planda olması.
- Orhan Veli ve Garip Akımı, şiiri geleneksel kalıplardan, yani ölçü ve kafiyeden kurtarmayı hedeflemiştir. Bu unsurlar, onların şiirinde *ön planda olmak bir yana, tamamen reddedilmiştir*. Dolayısıyla, bu tarzda yazılacak yeni bir şiirde ölçü ve kafiyenin ön planda olması beklenmez.
- B) Günlük dilden ve konuşma dilinden izler taşıması.
- Örnek şiirde de görüldüğü gibi, Garipçiler şiiri halka yaklaştırmak için günlük konuşma dilini ve sıradan ifadeleri kullanmayı tercih etmişlerdir. Bu, onların şiirinin temel özelliklerinden biridir ve *beklenir*.
- C) Şiirde şairanelikten uzak, yalın bir anlatımın tercih edilmesi.
- Garip Akımı, şiirdeki süslü, imgeli ve yapmacık anlatımı reddetmiştir. Yalın, sade ve doğrudan bir anlatım onların şiir anlayışının vazgeçilmez bir parçasıdır. Bu, *beklenir*.
- D) Sıradan insanın yaşantılarına ve duygularına yer verilmesi.
- Orhan Veli, şiiri "küçük adamın" dünyasına açmıştır. Sıradan insanların günlük hayatlarını, basit sevinçlerini, hüzünlerini ve düşüncelerini şiire taşımıştır. Bu, *beklenir*.
- E) Serbest nazımın kullanılması, dizelerde belli bir düzenin aranmaması.
- Garipçiler, ölçü ve kafiyeyi reddettikleri için serbest nazmı benimsemişlerdir. Dizelerde belli bir düzen, hece sayısı veya uyak zorunluluğu aramazlar. Örnek şiir de serbest nazımla yazılmıştır. Bu, *beklenir*.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, Orhan Veli'nin şiir anlayışında ölçü ve kafiye gibi geleneksel unsurların ön planda olması beklenmez, aksine bu unsurlar bilinçli olarak terk edilmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
