Bir öğrenci, "Ampul sayısı arttıkça ampul parlaklığı azalır." hipotezini test etmek istiyor. Bu hipotezi test etmek için kuracağı deneyde, aşağıdaki değişkenlerden hangisi bağımsız değişken olmalıdır?
A) Ampul parlaklığı
B) Ampul sayısı
C) Pil sayısı
D) Bağlantı kablosu uzunluğu
Bir bilimsel deneyi tasarlarken, değişkenleri doğru bir şekilde tanımlamak çok önemlidir. Gelin, bu soruyu adım adım inceleyelim.
- Öncelikle, hipotezimizi hatırlayalım: "Ampul sayısı arttıkça ampul parlaklığı azalır." Bir öğrenci bu iddiayı test etmek istiyor.
- Bir deneyde üç tür değişken bulunur:
- Bağımsız Değişken: Deneyde bizim değiştirdiğimiz, etkisini araştırdığımız değişkendir. "Sebep" olan şeydir.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkendeki değişime bağlı olarak gözlemlediğimiz veya ölçtüğümüz sonuçtur. "Sonuç" olan şeydir.
- Kontrol Edilen Değişkenler: Deneyin adil olması için sabit tuttuğumuz, sonucumuzu etkilemesini istemediğimiz diğer değişkenlerdir.
- Şimdi hipotezimize geri dönelim: "Ampul sayısı arttıkça ampul parlaklığı azalır."
- Burada öğrenci neyi değiştirerek deneye başlayacak? Ampul sayısını değiştirecek. Önce 1 ampul, sonra 2 ampul, sonra 3 ampul gibi. Bu, bizim müdahale ettiğimiz, değiştirdiğimiz değişkendir.
- Peki, ampul sayısını değiştirdiğinde neyi gözlemleyecek veya ölçecek? Ampul parlaklığının nasıl değiştiğini gözlemleyecek. Bu da değişimin bir sonucu olarak ortaya çıkacak.
- Bu tanımlara göre seçenekleri değerlendirelim:
- A) Ampul parlaklığı: Bu, ampul sayısı değiştiğinde ölçülen veya gözlemlenen sonuçtur. Yani, bağımlı değişkendir.
- B) Ampul sayısı: Bu, öğrencinin deneyde bilinçli olarak değiştirdiği değişkendir. Hipotezde "ampul sayısı arttıkça" ifadesi, bu değişkenin değiştirildiğini açıkça gösterir. Dolayısıyla, bağımsız değişkendir.
- C) Pil sayısı: Deneyin adil olması için pil sayısının (yani güç kaynağının) sabit tutulması gerekir. Eğer hem ampul sayısını hem de pil sayısını değiştirirsek, parlaklıktaki değişimin hangisinden kaynaklandığını anlayamayız. Bu yüzden kontrol edilen değişkendir.
- D) Bağlantı kablosu uzunluğu: Kablo uzunluğu da devrenin direncini etkileyebileceği için deney boyunca sabit tutulması gereken bir değişkendir. Bu da kontrol edilen değişkendir.
Bu durumda, öğrencinin etkisini araştırmak için değiştirdiği değişken ampul sayısıdır.
Cevap B seçeneğidir.
