8. sınıf fen bilimleri 2. dönem 2. yazılı 2. senaryo Test 1

Negatif yüklü bir ebonit çubuk, nötr haldeki bir metal küreye dokundurulmadan yaklaştırıldığında, metal kürenin çubuğa yakın tarafı pozitif, uzak tarafı ise negatif yüklenir. Bu olay, aşağıdaki elektriklenme çeşitlerinden hangisine örnektir?

A) Sürtünme ile elektriklenme

B) Dokunma ile elektriklenme

C) Etki (tesir) ile elektriklenme

D) İletim ile elektriklenme

Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:

• Soruyu Anlayalım: Soru, negatif yüklü bir ebonit çubuğun, nötr bir metal küreye dokundurulmadan yaklaştırıldığında ne olduğunu ve bu olayın hangi elektriklenme çeşidine örnek olduğunu soruyor. Anahtar kelime "dokundurulmadan yaklaştırıldığında" ifadesidir.
• Başlangıç Durumu:
  • Ebonit Çubuk: Negatif yüklüdür. Yani fazladan elektronları vardır.
  • Metal Küre: Nötrdür. Yani pozitif ve negatif yük miktarları eşittir. Metal olduğu için içinde serbestçe hareket edebilen elektronlar (yük taşıyıcıları) bulunur.
• Çubuk Yaklaştırıldığında Ne Olur?
  • Negatif yüklü ebonit çubuk, metal küreye yaklaştırıldığında, çubuğun elektrik alanı küre üzerindeki serbest elektronları etkiler.
  • Aynı yükler birbirini ittiği için, ebonit çubuktaki negatif yükler, metal kürenin içindeki serbest elektronları kürenin çubuktan en uzak tarafına doğru iter.
  • Bu durumda, kürenin çubuğa yakın olan tarafında elektron eksikliği oluşur ve bu taraf net olarak pozitif yüklenir.
  • Kürenin çubuktan uzak olan tarafına itilen elektronlar birikir ve bu taraf net olarak negatif yüklenir.
  • Kürenin toplam yükü hala nötrdür, sadece yükler kutuplanmıştır (bir taraf pozitif, diğer taraf negatif). Bu olaya "kutuplanma" veya "polarizasyon" denir.
• Elektriklenme Çeşitlerini İnceleyelim:
  • A) Sürtünme ile elektriklenme: İki farklı maddenin birbirine sürtünmesiyle elektron alışverişi sonucu gerçekleşir. (Örnek: Saçımızı tarağa sürtmek) Bu senaryoya uymaz.
  • B) Dokunma ile elektriklenme: Yüklü bir cismin nötr bir cisme doğrudan temas etmesi (dokunması) sonucu yük transferiyle gerçekleşir. Temas eden cisimler aynı cins yükle yüklenir. Bu senaryoda temas yoktur.
  • C) Etki (tesir) ile elektriklenme: Yüklü bir cismin nötr bir iletken cisme dokundurulmadan yaklaştırılmasıyla, iletken cisimdeki serbest yüklerin yeniden dağılması (kutuplanması) olayıdır. Cisimde yük ayrışması olur (yakın taraf zıt yük, uzak taraf aynı yük). Bu senaryo tam olarak bu tanıma uymaktadır.
  • D) İletim ile elektriklenme: Dokunma ile elektriklenmenin diğer adıdır ve yüklerin bir iletken üzerinden transferini ifade eder. Bu senaryoda temas yoktur.
• Sonuç: Soruda belirtilen "dokundurulmadan yaklaştırıldığında" ifadesi ve metal küredeki yük ayrışması (kutuplanma) durumu, açıkça Etki (tesir) ile elektriklenmenin tanımına uymaktadır.

Cevap C seçeneğidir.