Atatürk Dönemi Türk dış politikasında önemli bir başarı olarak kabul edilen Montrö Boğazlar Sözleşmesi ($1936$), Türkiye'nin uluslararası alandaki saygınlığını artırmış ve egemenliğini pekiştirmiştir.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye'nin elde ettiği en önemli kazanım aşağıdakilerden hangisidir?
A) Hatay'ın Türkiye topraklarına katılması
B) Kapitülasyonların tamamen kaldırılması
C) Boğazlar üzerindeki tam egemenliğin sağlanması
D) Musul vilayetinin Türkiye'ye bırakılması
Sevgili öğrenciler, bu soruda Atatürk Dönemi Türk dış politikasının önemli başarılarından biri olan Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Türkiye'ye kazandırdığı en önemli faydayı bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevaba ulaşalım:
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Önemi: Bu sözleşme, 1936 yılında imzalanmıştır. Lozan Barış Antlaşması ile Boğazlar'ın yönetimi uluslararası bir komisyona bırakılmış ve Boğazlar çevresi askerden arındırılmıştı. Bu durum, Türkiye'nin egemenliğini kısıtlayan bir unsurdu. Türkiye, değişen dünya koşullarını (özellikle İkinci Dünya Savaşı öncesi gerginlikleri) iyi değerlendirerek Boğazlar üzerindeki tam egemenliğini geri almak için diplomatik girişimlerde bulunmuş ve Montrö Sözleşmesi ile bu amacına ulaşmıştır.
- A) Hatay'ın Türkiye topraklarına katılması: Hatay'ın anavatana katılması 1939 yılında gerçekleşmiştir. Bu, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nden ayrı bir diplomatik süreç ve başarıdır. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.
- B) Kapitülasyonların tamamen kaldırılması: Kapitülasyonlar, Lozan Barış Antlaşması (1923) ile tamamen kaldırılmıştır. Montrö Sözleşmesi'nden çok daha önce gerçekleşen bir kazanımdır. Bu nedenle bu seçenek de doğru değildir.
- C) Boğazlar üzerindeki tam egemenliğin sağlanması: Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türkiye, Boğazlar üzerindeki uluslararası komisyonun yetkilerine son vermiş, Boğazlar çevresini askerileştirme hakkını elde etmiş ve Boğazlar'dan geçiş rejimini kendi kontrolüne almıştır. Bu, Türkiye'nin uluslararası alandaki saygınlığını artıran ve en önemlisi kendi toprakları üzerindeki egemenliğini tam anlamıyla pekiştiren en büyük kazanımdır.
- D) Musul vilayetinin Türkiye'ye bırakılması: Musul vilayeti, 1926 yılında imzalanan Ankara Antlaşması ile Irak'a bırakılmıştır. Bu, Türkiye için bir kayıp olarak kabul edilir ve Montrö Sözleşmesi ile hiçbir ilgisi yoktur. Bu seçenek de doğru değildir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin Türkiye'ye kazandırdığı en önemli ve doğrudan sonuç, Boğazlar üzerindeki tam egemenliğin sağlanmasıdır. Bu, Türkiye'nin uluslararası hukukta eşit bir devlet olarak konumunu güçlendirmiş ve stratejik açıdan hayati bir bölge üzerindeki kontrolünü geri vermiştir.
Cevap C seçeneğidir.
