Bir öğrenci, elindeki iki farklı çözeltiden (K ve L) hangisinin izotonik, hangisinin hipotonik olduğunu belirlemek için bir deney yapıyor.
İnsan kanına ait alyuvar hücrelerini her iki çözeltiye de ayrı ayrı ekliyor ve mikroskop altında gözlemliyor.
- K çözeltisine eklenen alyuvar hücrelerinin büzüldüğünü ve küçüldüğünü görüyor.
- L çözeltisine eklenen alyuvar hücrelerinin şiştiğini ve bir süre sonra patladığını (hemoliz) gözlemliyor.
Bu gözlemlere göre K ve L çözeltileri için aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılabilir?
A) K çözeltisi hipotoniktir, L çözeltisi hipertoniktir.
B) K çözeltisi hipertoniktir, L çözeltisi hipotoniktir.
C) K çözeltisi izotoniktir, L çözeltisi hipertoniktir.
D) K çözeltisi hipertoniktir, L çözeltisi izotoniktir.
E) Her iki çözelti de izotoniktir.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soru, hücrelerin farklı yoğunluktaki çözeltilerle etkileşimini, yani ozmoz olayını anlamamız için harika bir fırsat sunuyor. Gelin, bu deneyi adım adım inceleyelim ve doğru sonuca birlikte ulaşalım.
- Öncelikle, temel kavramları hatırlayalım:
- Alyuvar hücreleri: İnsan kanında bulunan ve içinde belirli bir tuz (solüt) konsantrasyonu olan, yarı geçirgen bir zarla çevrili hücrelerdir.
- Ozmoz: Suyun, yarı geçirgen bir zar boyunca, su potansiyelinin yüksek olduğu (daha az yoğun) ortamdan, su potansiyelinin düşük olduğu (daha çok yoğun) ortama doğru hareketidir.
- İzotonik çözelti: Hücrenin içindeki solüt konsantrasyonu ile dışındaki çözeltinin solüt konsantrasyonunun eşit olduğu durumdur. Bu durumda net su hareketi olmaz ve hücre normal şeklini korur.
- Hipotonik çözelti: Hücrenin içindeki solüt konsantrasyonunun, dışındaki çözeltinin solüt konsantrasyonundan daha yüksek olduğu durumdur. Yani dış ortam hücreye göre daha az yoğundur. Bu durumda su, dış ortamdan hücre içine girer. Hayvan hücreleri (alyuvarlar gibi) şişer ve sonunda patlar (hemoliz).
- Hipertonik çözelti: Hücrenin içindeki solüt konsantrasyonunun, dışındaki çözeltinin solüt konsantrasyonundan daha düşük olduğu durumdur. Yani dış ortam hücreye göre daha yoğundur. Bu durumda su, hücre içinden dış ortama çıkar. Hayvan hücreleri su kaybederek büzülür (kremasyon).
- Şimdi K çözeltisi ile yapılan deneyi inceleyelim:
- K çözeltisine eklenen alyuvar hücrelerinin büzüldüğü ve küçüldüğü gözlemleniyor.
- Hücrelerin büzülmesi, hücrenin su kaybettiği anlamına gelir.
- Hücrenin su kaybetmesi, dış ortamdaki K çözeltisinin, hücrenin içinden daha yoğun (daha fazla solüt içerdiğini) gösterir.
- Bu durum, K çözeltisinin hipertonik olduğunu kanıtlar.
- Şimdi de L çözeltisi ile yapılan deneyi inceleyelim:
- L çözeltisine eklenen alyuvar hücrelerinin şiştiği ve bir süre sonra patladığı (hemoliz) gözlemleniyor.
- Hücrelerin şişmesi ve patlaması, hücrenin aşırı miktarda su aldığı anlamına gelir.
- Hücrenin su alması, dış ortamdaki L çözeltisinin, hücrenin içinden daha az yoğun (daha az solüt içerdiğini) gösterir.
- Bu durum, L çözeltisinin hipotonik olduğunu kanıtlar.
- Sonuç olarak:
- K çözeltisi hipertoniktir.
- L çözeltisi hipotoniktir.
Bu sonuçlar ışığında seçeneklere baktığımızda, doğru cevabın B seçeneği olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
