Bir öğrenci, patates dilimlerinin farklı derişimdeki tuzlu su çözeltilerinde bekletildiğinde meydana gelen değişiklikleri gözlemlemek için bir deney yapıyor.
Öğrenci, eşit büyüklükteki üç patates dilimini aşağıdaki gibi farklı çözeltilere koyuyor:
- I. Patates dilimi: Saf su içerisine konuluyor.
- II. Patates dilimi: Konsantrasyonu patates hücreleriyle aynı olan bir tuz çözeltisine konuluyor.
- III. Patates dilimi: Patates hücrelerinden daha yoğun bir tuz çözeltisine konuluyor.
Bir süre sonra patates dilimlerinde gözlemlenen değişikliklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi
yanlıştır?
A) I. dilimdeki patates hücreleri su alarak şişer ve turgor durumuna geçer.
B) II. dilimdeki patates hücrelerinde önemli bir hacim değişikliği gözlenmez.
C) III. dilimdeki patates hücreleri su kaybederek büzülür ve plazmoliz olur.
D) I. dilimdeki patates diliminin ağırlığı artar ve sertleşir.
E) III. dilimdeki patates diliminin ağırlığı artar ve yumuşar.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu deney, canlı hücrelerin su alışverişini anlamamız için harika bir örnektir. Patates hücreleri de diğer bitki hücreleri gibi yarı geçirgen bir zarla çevrilidir ve bu zar, suyun geçişine izin verirken bazı maddelerin geçişini kısıtlar. Suyun bu yarı geçirgen zardan, yoğunluğu az olan ortamdan yoğunluğu çok olan ortama doğru hareketine ozmoz denir. Şimdi, her bir durumu adım adım inceleyelim:
- Ozmoz Prensibi: Su molekülleri, çözünen madde (tuz gibi) derişiminin daha az olduğu yerden, derişimin daha fazla olduğu yere doğru hareket etme eğilimindedir. Bu hareket, iki ortam arasındaki su derişimi eşitlenene kadar devam eder.
Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) I. dilimdeki patates hücreleri su alarak şişer ve turgor durumuna geçer.
- I. dilim saf su içerisine konulmuştur. Saf suyun tuz derişimi, patates hücrelerinin içindeki derişimden çok daha düşüktür (hipotonik ortam).
- Bu durumda, su molekülleri saf sudan patates hücrelerinin içine doğru hareket eder.
- Patates hücreleri su alarak şişer ve hücre duvarı sayesinde patlamazlar, ancak iç basınçları artar. Bu duruma turgor durumu denir ve hücreler sertleşir. Bu ifade doğrudur.
- B) II. dilimdeki patates hücrelerinde önemli bir hacim değişikliği gözlenmez.
- II. dilim, konsantrasyonu patates hücreleriyle aynı olan bir tuz çözeltisine konulmuştur (izotonik ortam).
- İzotonik ortamda, hücre içi ve hücre dışı su derişimleri eşittir. Bu nedenle, hücreye giren su miktarı ile hücreden çıkan su miktarı birbirine eşit olur.
- Net bir su hareketi olmadığı için patates hücrelerinde önemli bir hacim değişikliği gözlenmez. Bu ifade doğrudur.
- C) III. dilimdeki patates hücreleri su kaybederek büzülür ve plazmoliz olur.
- III. dilim, patates hücrelerinden daha yoğun bir tuz çözeltisine konulmuştur (hipertonik ortam).
- Bu durumda, patates hücrelerinin içindeki su derişimi, dış ortamdaki tuz çözeltisinden daha yüksektir.
- Su molekülleri patates hücrelerinin içinden dışarıdaki tuz çözeltisine doğru hareket eder.
- Hücreler su kaybederek büzülür ve hücre zarı hücre duvarından uzaklaşır. Bu duruma plazmoliz denir. Bu ifade doğrudur.
- D) I. dilimdeki patates diliminin ağırlığı artar ve sertleşir.
- I. dilim saf suda su aldığı için (A seçeneğinde açıklandığı gibi), patates diliminin toplam ağırlığı artar.
- Hücrelerin turgor durumuna geçmesi (su alıp şişmesi) dilimin sertleşmesine neden olur. Bu ifade doğrudur.
- E) III. dilimdeki patates diliminin ağırlığı artar ve yumuşar.
- III. dilim hipertonik çözeltide su kaybettiği için (C seçeneğinde açıklandığı gibi), patates diliminin toplam ağırlığı azalır.
- Su kaybı ve plazmoliz nedeniyle hücreler turgor basıncını kaybeder ve dilim yumuşar (flasit hale gelir).
- Bu ifadede "ağırlığı artar" kısmı yanlıştır. Ağırlığı azalması gerekir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Cevap E seçeneğidir.
