Bir saksı bitkisi, karanlık bir ortamda uzun süre bekletildiğinde, ortamdaki $CO_{2}$ ve $O_{2}$ miktarında meydana gelen değişimler aşağıdaki grafiklerden hangisinde doğru bir şekilde gösterilmiştir? (Başlangıçta ortamdaki $CO_{2}$ ve $O_{2}$ miktarı $t_{0}$ anındaki gibidir.)
A)
$CO_{2}$ miktarı artar, $O_{2}$ miktarı azalır.
B)
$CO_{2}$ miktarı azalır, $O_{2}$ miktarı artar.
C)
$CO_{2}$ miktarı değişmez, $O_{2}$ miktarı azalır.
D)
$CO_{2}$ miktarı artar, $O_{2}$ miktarı değişmez.
E)
$CO_{2}$ ve $O_{2}$ miktarları değişmez.
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için bitkilerdeki temel yaşam süreçleri olan fotosentez ve solunum olaylarını iyi anlamamız gerekiyor. Hadi adım adım inceleyelim:
- Bitkilerde Fotosentez: Fotosentez, bitkilerin ışık enerjisini kullanarak karbondioksit ($CO_{2}$) ve suyu ($H_{2}O$) organik besinlere (şeker) dönüştürdüğü ve yan ürün olarak oksijen ($O_{2}$) ürettiği bir süreçtir. Bu süreç sadece ışık varlığında gerçekleşir. Denklemi genel olarak şu şekildedir: $6CO_{2} + 6H_{2}O + \text{Işık enerjisi} \rightarrow C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2}$.
- Bitkilerde Solunum (Hücresel Solunum): Bitkiler de dahil olmak üzere tüm canlılar, yaşamsal faaliyetlerini sürdürmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu enerjiyi, ürettikleri veya dışarıdan aldıkları besinleri oksijen ($O_{2}$) kullanarak parçalayarak elde ederler. Bu sürece solunum denir ve yan ürün olarak karbondioksit ($CO_{2}$) ve su ($H_{2}O$) açığa çıkar. Solunum, gece ve gündüz, yani sürekli olarak gerçekleşir. Denklemi genel olarak şu şekildedir: $C_{6}H_{12}O_{6} + 6O_{2} \rightarrow 6CO_{2} + 6H_{2}O + \text{Enerji}$.
- Karanlık Ortamın Etkisi: Sorumuzdaki bitki, karanlık bir ortamda bekletiliyor. Bu durum, bitkinin fotosentez yapamayacağı anlamına gelir. Çünkü fotosentez için ışık şarttır. Dolayısıyla, bitki ortamdan $CO_{2}$ alıp $O_{2}$ üretemeyecektir.
- Solunumun Devam Etmesi: Ancak bitki canlı olduğu için solunum yapmaya devam edecektir. Solunum sırasında bitki, ortamdaki oksijeni ($O_{2}$) kullanır ve ortama karbondioksit ($CO_{2}$) verir.
- Ortamdaki $O_{2}$ Değişimi: Bitki $O_{2}$ tükettiği için ortamdaki $O_{2}$ miktarı azalacaktır.
- Ortamdaki $CO_{2}$ Değişimi: Bitki $CO_{2}$ ürettiği için ortamdaki $CO_{2}$ miktarı artacaktır.
- Sonuç: Karanlık bir ortamda uzun süre bekletilen saksı bitkisi, fotosentez yapmadığı ancak solunuma devam ettiği için ortamdaki $CO_{2}$ miktarını artırırken, $O_{2}$ miktarını azaltacaktır.
Bu durumda, $CO_{2}$ miktarının arttığı ve $O_{2}$ miktarının azaldığı seçeneği aramalıyız.
Cevap A seçeneğidir.
