Islahat Fermanı ($1856$), Kırım Savaşı sonrasında imzalanan Paris Antlaşması'ndan kısa bir süre önce ilan edilmiştir. Bu ferman, özellikle gayrimüslim vatandaşlara yönelik önemli haklar tanımıştır.
Islahat Fermanı'nın ilan edilmesinin temel amaçlarından biri aşağıdakilerden hangisidir?
A) Osmanlı Devleti'ni mutlak monarşiden meşrutiyete geçirmek
B) Gayrimüslimleri askere alma zorunluluğunu kaldırmak
C) Avrupa devletlerinin Osmanlı iç işlerine karışmasını engellemek
D) Müslüman ve gayrimüslim vatandaşlar arasında tam bir eşitlik sağlamak
E) Toprak dağıtımında adaleti sağlamak ve tımar sistemini yeniden canlandırmak
Islahat Fermanı ($1856$), Osmanlı Devleti'nin Tanzimat Dönemi'nde ilan ettiği önemli reform belgelerinden biridir. Özellikle Kırım Savaşı sonrasında, Avrupa devletleriyle imzalanacak olan Paris Antlaşması öncesinde ilan edilmesi, fermanın temel amaçlarından birini açıkça ortaya koymaktadır. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Osmanlı Devleti'ni mutlak monarşiden meşrutiyete geçirmek: Islahat Fermanı, Osmanlı Devleti'nde yönetim biçimini değiştirmeyi hedeflememiştir. Mutlak monarşiden meşrutiyete geçiş, daha sonraki dönemlerde (Birinci ve İkinci Meşrutiyet) gerçekleşmiştir. Ferman, var olan yönetim yapısı içinde reformlar yapmayı amaçlamıştır. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Gayrimüslimleri askere alma zorunluluğunu kaldırmak: Islahat Fermanı'ndan önce gayrimüslimler genellikle askerlik hizmetinden muaftı ve bunun yerine cizye vergisi öderlerdi. Ferman, gayrimüslimlerin de askere alınabilmesini veya bedel-i askeri (askerlik bedeli) ödeyerek muaf olabilmesini öngörmüştür. Yani, var olan bir zorunluluğu kaldırmak yerine, yeni bir düzenleme getirmiştir. Bu nedenle B seçeneği doğru değildir.
- C) Avrupa devletlerinin Osmanlı iç işlerine karışmasını engellemek: Kırım Savaşı'nın temel nedenlerinden biri, Rusya'nın Osmanlı topraklarındaki Ortodoksların hamiliğini üstlenmek istemesi ve bu durumun Avrupa devletlerinin müdahalesine yol açmasıydı. Paris Antlaşması öncesinde Islahat Fermanı'nın ilan edilmesi, Osmanlı Devleti'nin kendi gayrimüslim vatandaşlarına haklar tanıdığını ve onların durumunu iyileştirdiğini göstererek, Avrupa devletlerinin "azınlık hakları" bahanesiyle Osmanlı iç işlerine karışmasının önüne geçmeyi amaçlamıştır. Bu stratejik bir hamleydi. Bu nedenle C seçeneği doğru bir amaçtır.
- D) Müslüman ve gayrimüslim vatandaşlar arasında tam bir eşitlik sağlamak: Islahat Fermanı, gayrimüslimlere önemli haklar tanıyarak Müslümanlarla aralarındaki eşitsizlikleri azaltmayı hedeflemiştir. Ancak "tam bir eşitlik" sağlamak, fermanın hemen gerçekleştirdiği bir durum değildi ve bazı alanlarda farklılıklar devam etmiştir. Ferman, bu yönde atılmış önemli bir adımdır, ancak temel ve acil amaç, uluslararası baskıyı hafifletmekti. Bu nedenle D seçeneği, fermanın bir sonucu olsa da, ilan edilmesinin temel ve öncelikli amacı olarak kabul edilemez.
- E) Toprak dağıtımında adaleti sağlamak ve tımar sistemini yeniden canlandırmak: Islahat Fermanı'nın ana odağı, gayrimüslimlerin hakları, hukuk ve idari reformlardı. Toprak dağıtımı ve tımar sistemi gibi konular, fermanın doğrudan ele aldığı veya yeniden canlandırmayı amaçladığı konular arasında yer almamaktadır. Tımar sistemi zaten çok daha önce önemini yitirmişti. Bu nedenle E seçeneği doğru değildir.
Islahat Fermanı'nın ilan edilmesinin temel amacı, Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışmasını engellemek ve Paris Antlaşması'nda Osmanlı'nın lehine bir pozisyon elde etmekti. Osmanlı Devleti, kendi inisiyatifiyle reformlar yaparak, Avrupalı devletlerin müdahale gerekçelerini ortadan kaldırmayı hedeflemiştir.
Cevap C seçeneğidir.
