Osmanlı Devleti'nin $19$. yüzyılda karşılaştığı dış tehditler arasında aşağıdakilerden hangisi diğerlerine göre daha önemli bir yer tutar?
A) Batı teknolojisine ayak uyduramama
B) Ekonomik bağımsızlığın kaybedilmesi
C) Azınlık isyanlarının desteklenmesi
D) Kapitülasyonların yaygınlaşması
E) Büyük güçlerin toprak bütünlüğünü hedef alması
Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda hem iç dinamiklerinde yaşadığı sorunlar hem de dışarıdan gelen yoğun baskılar nedeniyle "Avrupa'nın Hasta Adamı" olarak nitelendirilen bir döneme girmiştir. Bu dönemde karşılaşılan dış tehditler, devletin varlığını ve toprak bütünlüğünü doğrudan hedef almıştır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Batı teknolojisine ayak uyduramama: Bu durum, Osmanlı Devleti'nin içsel bir zayıflığıdır. Ordunun ve sanayinin geri kalması, devletin dış tehditlere karşı koyma gücünü azaltmıştır. Ancak bu, doğrudan bir dış tehdit değil, dış tehditlerin etkisini artıran bir iç nedendir.
- B) Ekonomik bağımsızlığın kaybedilmesi: Bu, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı çok ciddi bir sorundur. Dış borçlar, kapitülasyonlar ve yabancı sermayenin etkisiyle ekonomik bağımsızlık büyük ölçüde yitirilmiştir. Ancak bu durum, genellikle büyük güçlerin toprak bütünlüğünü hedef almasının bir aracı veya sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Yani, ekonomik bağımsızlığın kaybedilmesi, daha büyük bir tehdidin (toprak bütünlüğünün hedef alınması) bir parçası veya sonucudur.
- C) Azınlık isyanlarının desteklenmesi: 19. yüzyılda milliyetçilik akımının etkisiyle Osmanlı topraklarındaki azınlıklar arasında isyanlar çıkmıştır. Bu isyanlar, başta Rusya olmak üzere Avrupa devletleri tarafından aktif olarak desteklenmiştir. Bu durum, Osmanlı'nın toprak kaybetmesine yol açan önemli bir dış tehdittir. Ancak bu destek, genellikle büyük güçlerin Osmanlı toprakları üzerindeki emellerine ulaşmak için kullandığı bir yöntemdir.
- D) Kapitülasyonların yaygınlaşması: Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti'nin yabancılara tanıdığı ekonomik ve hukuki ayrıcalıklardır. 19. yüzyılda bu ayrıcalıkların kapsamı genişlemiş ve Osmanlı ekonomisi üzerinde yıkıcı etkiler yaratmıştır. Ekonomik bağımsızlığın kaybedilmesinde önemli bir rol oynamıştır. Ancak kapitülasyonlar da, büyük güçlerin Osmanlı üzerindeki nüfuzunu artırma ve ekonomik olarak zayıflatma aracıdır; nihai tehdit değildir.
- E) Büyük güçlerin toprak bütünlüğünü hedef alması: Bu seçenek, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı en temel ve en kapsamlı dış tehdittir. "Şark Meselesi" olarak bilinen sorun, Avrupa'nın büyük güçlerinin (İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya-Macaristan) Osmanlı Devleti'nin zayıflığından faydalanarak topraklarını paylaşma veya kendi nüfuz alanlarına katma çabalarını ifade eder. Azınlık isyanlarının desteklenmesi, ekonomik bağımsızlığın kaybedilmesi ve kapitülasyonların yaygınlaşması gibi diğer tüm dış tehditler ve sorunlar, aslında bu büyük güçlerin Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü hedef almasının birer aracı veya sonucudur. Nihai amaç, Osmanlı topraklarını ele geçirmek veya Osmanlı'yı tamamen etkisiz hale getirmektir. Bu nedenle, diğer tüm tehditleri kapsayan ve en temel olan tehdit budur.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı dış tehditler arasında diğerlerine göre daha önemli bir yer tutan, büyük güçlerin Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü hedef almasıdır. Diğer seçenekler, bu ana tehdidin birer parçası, aracı veya sonucudur.
Cevap E seçeneğidir.
