1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne, yüklem ile uyum açısından diğerlerinden farklıdır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyorlar.
B) Ben yarın sinemaya gideceğim.
C) O, bu konuda çok hassas davranıyor.
D) Siz bu işi zamanında bitireceksiniz.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda bizden, özne ile yüklem arasındaki uyum açısından diğerlerinden farklı olan cümleyi bulmamız isteniyor. Türkçe'de özne-yüklem uyumu, hem şahıs (ben, sen, o vb.) hem de sayı (tekil, çoğul) bakımından önemlidir. Özellikle yüklemin aldığı şahıs ekleri bu uyumu gösterir.
Şimdi her bir seçeneği adım adım inceleyelim:
- A) Çocuklar bahçede top oynuyorlar.
- Özne: "Çocuklar" (3. çoğul şahıs)
- Yüklem: "oynuyorlar" (3. çoğul şahıs çekimi)
- Yüklem, öznenin çoğul olduğunu belirten "-lar" şahıs ekini almıştır. Özne ve yüklem arasında hem şahıs hem de sayı bakımından tam bir uyum vardır.
- B) Ben yarın sinemaya gideceğim.
- Özne: "Ben" (1. tekil şahıs)
- Yüklem: "gideceğim" (1. tekil şahıs çekimi)
- Yüklem, öznenin 1. tekil şahıs olduğunu belirten "-im" şahıs ekini almıştır. Özne ve yüklem arasında tam bir uyum vardır.
- C) O, bu konuda çok hassas davranıyor.
- Özne: "O" (3. tekil şahıs)
- Yüklem: "davranıyor" (3. tekil şahıs çekimi)
- Türkçe'de 3. tekil şahıs çekiminde yüklem, genellikle özel bir şahıs eki almaz. Fiil köküne veya gövdesine doğrudan zaman/kip eki gelir. Yani burada yüklemde belirgin bir şahıs eki bulunmaz, şahıs eki "sıfır (Ø)" ekidir. Özne ve yüklem arasında tam bir uyum vardır.
- D) Siz bu işi zamanında bitireceksiniz.
- Özne: "Siz" (2. çoğul şahıs)
- Yüklem: "bitireceksiniz" (2. çoğul şahıs çekimi)
- Yüklem, öznenin 2. çoğul şahıs olduğunu belirten "-siniz" şahıs ekini almıştır. Özne ve yüklem arasında tam bir uyum vardır.
Şimdi farkı bulalım:
- A, B ve D seçeneklerindeki yüklemler, öznenin şahsını ve sayısını açıkça gösteren belirgin şahıs ekleri (-lar, -im, -siniz) almıştır.
- C seçeneğindeki yüklem olan "davranıyor" ise 3. tekil şahıs çekimi olduğu için belirgin bir şahıs eki almamıştır. 3. tekil şahıs çekimi, şahıs ekinin yokluğuyla (sıfır ekle) kendini gösterir.
Bu nedenle, yüklemin şahıs eki alma biçimi açısından C seçeneği diğerlerinden farklıdır.
Cevap C seçeneğidir.
