Görülen (Bilinen) geçmiş zaman eki (-di) Test 1

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde görülen geçmiş zaman eki (-di) farklı bir kelime türüne eklenmiştir?

A) Dün seni aradım ama ulaşamadım.
B) Çocukken en sevdiğim oyuncak ayımdı.
C) Geçen hafta yeni bir araba aldı.
D) Sınavdan yüksek not aldı.

Bu soruda, görülen geçmiş zaman eki olan -di (veya ses uyumuna göre -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü) ekinin hangi kelime türüne eklendiğini bulmamız isteniyor. Türkçede bu ek, iki farklı durumda karşımıza çıkar:

• Fiillere eklendiğinde: Fiilin geçmiş zamanda yapıldığını gösterir ve görülen geçmiş zaman kipini oluşturur. (Örnek: gel-di, oku-du)
• İsim veya isim soylu kelimelere (sıfat, zamir vb.) eklendiğinde: Ek fiil görevi görerek o kelimeyi yüklem yapar ve geçmiş zamanda bir durumu ifade eder. (Örnek: öğrenci-y-di, güzel-di)

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Dün seni aradım ama ulaşamadım.

  "aradım" kelimesinin kökü "ara-" bir fiildir. "-dı" eki fiile gelmiştir. "ulaşamadım" kelimesinin kökü "ulaş-" bir fiildir. "-dı" eki fiile gelmiştir.

• B) Çocukken en sevdiğim oyuncak ayımdı.

  "ayımdı" kelimesinin kökü "ayı" bir isimdir. "-dı" eki, isme ek fiil olarak gelerek onu geçmiş zamanda yüklem yapmıştır. (ayı-m-dı -> benim ayımdı)

• C) Geçen hafta yeni bir araba aldı.

  "aldı" kelimesinin kökü "al-" bir fiildir. "-dı" eki fiile gelmiştir.

• D) Sınavdan yüksek not aldı.

  "aldı" kelimesinin kökü "al-" bir fiildir. "-dı" eki fiile gelmiştir.

Gördüğümüz gibi, A, C ve D seçeneklerindeki -dı / -di ekleri fiillere gelerek görülen geçmiş zaman kipini oluşturmuştur. Yani bu fiillerin geçmiş zamanda yapıldığını belirtirler. Ancak B seçeneğindeki "-dı" eki, "ayı" ismine ek fiil olarak gelmiş ve ismi geçmiş zamanda yüklem yapmıştır. Burada bir eylemin değil, bir varlığın geçmişteki durumunu ifade eder.

Bu nedenle, farklı bir kelime türüne eklenen görülen geçmiş zaman eki B seçeneğinde bulunmaktadır.

Cevap B seçeneğidir.