10. "Güzel - güzellik" kelime çifti ile "akıl - akıllı" kelime çiftindeki yapım eklerinin ortak özelliği nedir?
A) İkisi de fiilden isim yapmıştır
B) İkisi de isimden isim yapmıştır
C) İkisi de isimden fiil yapmıştır
D) İkisi de fiilden fiil yapmıştır
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kelime türetme (yapım eki) konusundaki bilginizi ölçüyoruz. Yapım ekleri, bir kelimenin anlamını veya türünü değiştirerek yeni kelimeler oluşturan eklerdir. Şimdi, verilen kelime çiftlerini adım adım inceleyelim ve ortak özelliği bulalım:
- Birinci Kelime Çifti: "güzel - güzellik"
- Öncelikle kök kelimeyi bulalım: "güzel". "Güzel" kelimesi bir varlığın, durumun niteliğini belirten bir sıfattır (isim soylu bir kelimedir).
- Şimdi türemiş kelimeye bakalım: "güzellik". "Güzellik" kelimesi ise bir kavramı, soyut bir durumu ifade eden bir isimdir.
- Burada kullanılan yapım eki "-lik" ekidir. Bu ek, "güzel" (sıfat/isim soylu) kelimesinden "güzellik" (isim) kelimesini türetmiştir. Yani, isimden isim yapmıştır.
- İkinci Kelime Çifti: "akıl - akıllı"
- Yine kök kelimeyi bulalım: "akıl". "Akıl" kelimesi bir varlığın adıdır, yani bir isimdir.
- Şimdi türemiş kelimeye bakalım: "akıllı". "Akıllı" kelimesi ise bir varlığın niteliğini belirten bir sıfattır (isim soylu bir kelimedir).
- Burada kullanılan yapım eki "-lı" ekidir. Bu ek, "akıl" (isim) kelimesinden "akıllı" (sıfat/isim soylu) kelimesini türetmiştir. Yani, isimden isim yapmıştır.
- Ortak Özelliği Bulalım:
- Gördüğümüz gibi, her iki kelime çiftinde de yapım ekleri, isim soylu bir kelimeden (isim veya sıfat) yine isim soylu bir kelime (isim veya sıfat) türetmiştir. Bu duruma dil bilgisinde "isimden isim yapma" denir.
Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) İkisi de fiilden isim yapmıştır: Yanlış, çünkü kök kelimeler fiil değil, isim soyludur.
- B) İkisi de isimden isim yapmıştır: Doğru, her iki örnekte de isim soylu bir kelimeden isim soylu başka bir kelime türetilmiştir.
- C) İkisi de isimden fiil yapmıştır: Yanlış, çünkü türeyen kelimeler fiil değil, isim soyludur.
- D) İkisi de fiilden fiil yapmıştır: Yanlış, çünkü kök kelimeler fiil değil, isim soyludur ve türeyen kelimeler de fiil değildir.
Bu analizler sonucunda, her iki kelime çiftindeki yapım eklerinin ortak özelliğinin "isimden isim yapması" olduğunu açıkça görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
