? Tanzimat Edebiyatı "Sanat sanat içindir" (2. Dönem) Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, Tanzimat Edebiyatı'nın "Sanat sanat içindir" anlayışıyla öne çıkan ikinci döneminin temel özelliklerini ve önemli temsilcilerini kapsamaktadır. Bu notlar, testte karşılaşabileceğiniz ana konuları anlamanıza yardımcı olacaktır.
? Tanzimat 2. Dönem Genel Özellikleri
Tanzimat Edebiyatı'nın ikinci dönemi, birinci dönemin toplumsal fayda anlayışından uzaklaşarak sanatsal ve bireysel konulara yönelmiştir. Bu dönemde estetik kaygılar ön plandadır.
- "Sanat sanat içindir" anlayışı benimsenmiştir. Bu, sanatın amacının güzellik yaratmak olduğunu, toplumsal fayda gütmediğini ifade eder.
- Toplumsal konular yerine bireysel temalar (aşk, doğa, ölüm, metafizik, karamsarlık) işlenmiştir.
- Dilin sadeleşmesi çabası devam etse de, birinci döneme göre daha ağır, süslü ve sanatlı bir dil kullanılmıştır.
- Şiirde Divan Edebiyatı nazım biçimlerinin yanı sıra Batı'dan alınan sone, terza-rima gibi yeni biçimler denenmiştir.
- Realizm ve Natüralizm akımlarının ilk izleri görülmeye başlanmıştır.
- Romanda gözlem ve betimlemeler önem kazanmış, karakterlerin psikolojik tahlillerine yer verilmiştir.
- Tiyatro, sahnelenmekten çok okunmak için yazılan eserlere dönüşmüştür.
? İpucu: Birinci dönemde "toplum için sanat" varken, ikinci dönemde "sanat için sanat" vardır. Bu temel farkı unutmayın ve eserlerin konularına dikkat edin!
? Recaizade Mahmut Ekrem
Tanzimat ikinci döneminin en önemli temsilcilerinden ve "üstat" kabul edilen sanatçısıdır. Eski-yeni tartışmasında yeninin savunucusu olmuş, özellikle şiir ve roman alanında önemli eserler vermiştir.
- "Her güzel şey şiirin konusu olabilir" anlayışını savunmuştur. Bu düşüncesiyle şiirin konusunu genişletmiştir.
- Şiirlerinde aşk, doğa, ölüm, metafizik gibi bireysel temaları işlemiştir. "Zemzeme" şiir serisi ve "Nağme-i Seher" önemli şiir kitaplarıdır.
- Batı etkisindeki ilk realist roman olan "Araba Sevdası"nı yazmıştır. Bu roman, alafrangalık özentisini mizahi bir dille ele alır.
- Tiyatro eserlerinde romantik dram geleneğini sürdürmüştür (Örn: "Vuslat", "Çok Bilen Çok Yanılır").
- "Talim-i Edebiyat" adlı eseriyle edebiyat teorisi ve eleştiriye önemli katkılar sağlamıştır.
- Victor Hugo'dan etkilenmiştir.
⚠️ Dikkat: "Araba Sevdası", Bihruz Bey karakteriyle alafrangalık özentisini eleştiren ilk realist romandır. Bu eserin ve Ekrem'in "üstat" kimliğinin önemi büyüktür.
? Abdülhak Hamit Tarhan
"Şair-i Azam" (Büyük Şair) unvanıyla tanınan Abdülhak Hamit Tarhan, şiirde ve tiyatroda büyük yenilikler yapmıştır. Romantik şiirin en önemli temsilcisidir.
- Şiirlerinde ölüm, aşk, tabiat, metafizik gibi evrensel ve bireysel temaları işlemiştir.
- Türk şiirine yeni ufuklar açmış, kafiyeyi kulak için kabul etmiştir. Bu, Divan şiirindeki göz için kafiye anlayışına karşı bir duruştur.
- "Makber" adlı eseri eşinin ölümü üzerine yazdığı ünlü şiiridir ve metafizik düşünceleri içerir.
- Tiyatro eserlerinin birçoğu sahnelenmekten çok okunmak için yazılmıştır ve genellikle manzumdur (şiir şeklinde).
- "Nesteren", "Eşber", "Tarık", "Finten" gibi tiyatro eserleri vardır.
? İpucu: Abdülhak Hamit'in tiyatroları sahne tekniği açısından zayıf olsa da, konu ve dil açısından yenilikçidir ve Türk tiyatrosuna Batılı anlamda yeni bir soluk getirmiştir.
? Sami Paşazade Sezai
Realizm ve romantizm arasında bir köprü kuran Sami Paşazade Sezai, özellikle kısa hikaye ve romancılık alanında önemli eserler vermiştir. Sade ve akıcı diliyle dikkat çeker.
- Batılı anlamda ilk modern kısa hikaye örneklerini "Küçük Şeyler" adlı eseriyle vermiştir. Bu eserde günlük hayattan küçük kesitleri işlemiştir.
- "Sergüzeşt" adlı romanında kölelik ve cariyelik sorununu işlemiş, romantizmden realizme geçişin izlerini taşır. Dilber karakteri üzerinden dramatik bir hikaye anlatır.
- Eserlerinde gözleme ve çevre betimlemelerine önem vermiştir.
- Dili, dönemin diğer yazarlarına göre daha sade ve akıcıdır.
- "İclal" adlı anı-deneme türündeki eseri de vardır.
⚠️ Dikkat: "Küçük Şeyler" eseri, Türk edebiyatında Batılı anlamdaki ilk hikaye kitabı olarak kabul edilir ve modern hikayeciliğin başlangıcı sayılır.
? Nabizade Nazım
Tanzimat ikinci döneminin sonlarına doğru ortaya çıkan ve realizm ile natüralizmin ilk güçlü örneklerini veren önemli bir yazardır. Eserlerinde bilimsel gözleme ve gerçekçiliğe büyük önem vermiştir.
- İlk köy romanı olan "Karabibik"i yazmıştır. Bu eser, Antalya'nın bir köyünde geçen olayları ve köylü yaşamını natüralist bir bakış açısıyla anlatır.
- İlk psikolojik roman denemesi olan "Zehra"nın yazarıdır. Bu roman, kıskançlık temasını psikolojik derinlikle işler.
- Eserlerinde bilimsel gözleme ve çevre tasvirlerine büyük önem vermiştir.
- Toplumsal gerçekleri, özellikle Anadolu insanının yaşamını ve psikolojisini ele almıştır.
- Şiir, hikaye ve roman türlerinde eserler vermiştir.
? İpucu: "Karabibik" ve "Zehra" eserleri, Türk romanında realizm ve natüralizmin önemli adımlarıdır. Bu eserlerin tür ve içerik özelliklerini iyi kavramak test için faydalı olacaktır.
