"Güneş, ufukta kızıl bir top gibi batarken, ağaçların uzun gölgeleri yavaş yavaş kayboluyor, etrafa dingin bir sessizlik hakim oluyordu."
Bu metnin sanatsal bir metin olduğunu aşağıdakilerden hangisi kanıtlar?
A) Bilimsel terimler içermesi
B) Nesnel ifadeler kullanması
C) Betimleyici ve duygu yüklü dil kullanması
D) Ölçülebilir veriler sunması
Sevgili öğrenciler, bir metnin sanatsal olup olmadığını anlamak için o metnin dilini, amacını ve okuyucuda uyandırdığı etkiyi incelememiz gerekir. Şimdi verilen metni ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Metnin Analizi: "Güneş, ufukta kızıl bir top gibi batarken, ağaçların uzun gölgeleri yavaş yavaş kayboluyor, etrafa dingin bir sessizlik hakim oluyordu."
- Burada Güneş'in batışı "kızıl bir top gibi" benzetmesiyle anlatılmış. Bu, görsel bir betimlemedir ve okuyucunun zihninde bir resim canlandırmayı amaçlar.
- "Ağaçların uzun gölgeleri yavaş yavaş kayboluyor" ifadesi, hareket ve değişimi betimlerken aynı zamanda bir atmosfer yaratır.
- "Etrafa dingin bir sessizlik hakim oluyordu" ifadesi ise hem işitsel bir durumu hem de duygusal bir atmosferi (dinginlik) ifade eder. Bu, okuyucuda bir his uyandırmayı hedefler.
- Sanatsal Metinlerin Özellikleri: Sanatsal metinler (edebi metinler), genellikle estetik bir haz vermek, duyguları harekete geçirmek, hayal gücünü zenginleştirmek amacıyla yazılır. Bunu yaparken de dilin zengin olanaklarından (benzetmeler, kişileştirmeler, betimlemeler, mecazlar vb.) faydalanırlar. Nesnellikten çok öznellik, bilgi vermekten çok hissettirme ön plandadır.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) Bilimsel terimler içermesi: Metinde "Güneş", "ufuk", "ağaç", "gölge" gibi günlük dilde kullanılan kelimeler var. Bunlar bilimsel terimler değildir. Bilimsel terimler içeren metinler genellikle bilgilendirici veya bilimsel metinlerdir, sanatsal değil. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Nesnel ifadeler kullanması: Metinde "kızıl bir top gibi", "dingin bir sessizlik" gibi ifadeler kişisel algıya ve yoruma açıktır, yani özneldir. Nesnel ifadeler, herkes tarafından aynı şekilde anlaşılan, kanıtlanabilir gerçeklerdir (örneğin, "Güneş, Dünya'nın ısı ve ışık kaynağıdır."). Sanatsal metinler genellikle öznellik barındırır. Bu nedenle B seçeneği yanlıştır.
- C) Betimleyici ve duygu yüklü dil kullanması: Metinde "kızıl bir top gibi", "uzun gölgeler", "yavaş yavaş kayboluyor", "dingin bir sessizlik" gibi ifadelerle bir manzara canlı bir şekilde gözümüzde canlandırılıyor (betimleyici). "Dingin bir sessizlik" ifadesi ise okuyucuda huzur, sakinlik gibi duygular uyandırıyor (duygu yüklü). Bu tür bir dil kullanımı, sanatsal metinlerin en belirgin özelliğidir. Bu nedenle C seçeneği doğrudur.
- D) Ölçülebilir veriler sunması: Metinde herhangi bir sayısal bilgi, istatistik veya ölçüm (örneğin, "Güneş 10 dakikada battı", "gölgeler 5 metre uzadı" gibi) bulunmamaktadır. Ölçülebilir veriler sunan metinler genellikle bilimsel, teknik veya bilgilendirici metinlerdir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Yukarıdaki analizler ışığında, metnin bir sahneyi canlı bir şekilde tasvir etmesi ve okuyucuda belirli duygular uyandırması, onun sanatsal bir metin olduğunu kanıtlar.
Cevap C seçeneğidir.
