Bir bitki fizyoloğu, bitki hareketlerini incelerken aşağıdaki gözlemleri yapmıştır:
I. Bitki köklerinin yerçekimi yönünde büyümesi
II. Sarmaşık yapraklarının dokunmaya tepki olarak kapanması
III. Ayçiçeğinin güneşe doğru yönelmesi
IV. Küstüm otunun temas sonucu yapraklarını indirmesi
Bu gözlemlerden hangileri tropizma hareketine örnektir?
A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve IV
D) I, II ve III
Merhaba sevgili öğrenciler! Bitki hareketleri konusu, bitkilerin çevrelerindeki değişimlere nasıl tepki verdiğini anlamak için çok önemlidir. Bu soruda, bitki hareketlerinin iki ana türünden biri olan "tropizma" hareketlerini inceleyeceğiz. Hadi her bir gözlemi tek tek değerlendirerek doğru cevabı bulalım.
- Tropizma Nedir? Tropizma, bitkilerin bir uyarana karşı gösterdiği, uyarının yönüne bağlı ve genellikle büyüme ile sonuçlanan yönelim hareketleridir. Yani, bitki uyaranın geldiği yöne doğru (pozitif tropizma) veya uyaranın tersi yöne doğru (negatif tropizma) büyür. Bu hareketler genellikle yavaş ve kalıcıdır.
- Nastik Hareketler Nedir? Nastik hareketler ise, bitkilerin bir uyarana karşı gösterdiği, uyarının yönüne bağlı olmayan ve genellikle turgor basıncı (hücre içi su basıncı) değişimleriyle gerçekleşen hızlı ve geçici hareketlerdir.
Şimdi gözlemleri inceleyelim:
- I. Bitki köklerinin yerçekimi yönünde büyümesi:
- Burada uyaran yerçekimidir. Kökler yerçekiminin olduğu yöne doğru (aşağıya) büyür.
- Bu hareket, uyarının (yerçekimi) yönüne bağlıdır ve büyüme ile gerçekleşir.
- Bu duruma pozitif jeotropizma denir. Dolayısıyla, bu bir tropizma hareketidir.
- II. Sarmaşık yapraklarının dokunmaya tepki olarak kapanması:
- Burada uyaran dokunmadır. Yapraklar dokunulduğunda kapanır.
- Bu hareket, dokunmanın yönüne bağlı değildir; sadece dokunma eylemine karşı bir tepkidir ve büyüme ile değil, turgor basıncı değişimiyle gerçekleşir.
- Bu duruma tigmonasti (veya sismonasti) denir. Bu bir nasti hareketidir, tropizma değildir. (Sarmaşıkların bir desteğe sarılması tigmotropizmadır, ancak yaprakların kapanması farklı bir olaydır.)
- III. Ayçiçeğinin güneşe doğru yönelmesi:
- Burada uyaran ışıktır (güneş). Ayçiçeği, ışığın geldiği yöne doğru yönelir ve büyür.
- Bu hareket, uyarının (ışık) yönüne bağlıdır ve büyüme ile gerçekleşir.
- Bu duruma pozitif fototropizma denir. Dolayısıyla, bu bir tropizma hareketidir.
- IV. Küstüm otunun temas sonucu yapraklarını indirmesi:
- Burada uyaran temastır. Küstüm otu, dokunulduğunda yapraklarını hızla indirir.
- Bu hareket, temasın yönüne bağlı değildir; sadece temasa karşı bir tepkidir ve büyüme ile değil, turgor basıncı değişimiyle gerçekleşir.
- Bu duruma tigmonasti (veya sismonasti) denir. Bu bir nasti hareketidir, tropizma değildir.
Yukarıdaki analizlere göre, tropizma hareketine örnek olanlar I (jeotropizma) ve III (fototropizma) numaralı gözlemlerdir.
Cevap B seçeneğidir.
