6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiil geçişli olduğu halde cümlede nesne kullanılmamıştır?
A) Çocuk parkta kaydıraktan kaydı.
B) Öğrenci ödevini zamanında teslim etti.
C) Aşçı yemeklere tuz attı.
D) Sanatçı konserde güzel şarkılar söyledi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiilin geçişli olmasına rağmen cümlede nesne kullanılmayan seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle "geçişli fiil" ve "nesne" kavramlarını hatırlayalım:
- Geçişli Fiil: Eylemin bir nesne üzerinde gerçekleştiği fiillerdir. Bu fiiller "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap verebilir. Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için başına "onu" kelimesini getirebiliriz. Eğer anlamlı oluyorsa fiil geçişlidir. (Örnek: "onu sevmek", "onu okumak")
- Nesne: Geçişli fiilin bildirdiği işten etkilenen varlıktır. "Neyi?" veya "Kimi?" sorularına cevap verir. Nesneler belirtili nesne (-i hali) veya belirtisiz nesne (yalın hali) olabilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk parkta kaydıraktan kaydı.
- Fiil: "kaydı" (kaymak)
- Fiil geçişli mi? Başına "onu" getirelim: "onu kaydı" -> Anlamsız. Demek ki "kaymak" fiili geçişsizdir.
- Bu seçenek, fiil geçişsiz olduğu için elenir.
- B) Öğrenci ödevini zamanında teslim etti.
- Fiil: "teslim etti" (teslim etmek)
- Fiil geçişli mi? Başına "onu" getirelim: "onu teslim etti" -> Anlamlı. Demek ki "teslim etmek" fiili geçişlidir.
- Cümlede nesne var mı? "Neyi teslim etti?" sorusuna "ödevini" cevabını alıyoruz. "Ödevini" kelimesi belirtili nesnedir.
- Bu seçenek, fiil geçişli olmasına rağmen cümlede nesne kullanıldığı için elenir.
- C) Aşçı yemeklere tuz attı.
- Fiil: "attı" (atmak)
- Fiil geçişli mi? Başına "onu" getirelim: "onu attı" -> Anlamlı. Demek ki "atmak" fiili geçişlidir.
- Cümlede nesne var mı? "Neyi attı?" sorusuna "tuz" cevabını alıyoruz. "Tuz" kelimesi belirtisiz nesnedir. ("yemeklere" dolaylı tümleçtir.)
- Bu seçenek, fiil geçişli olmasına rağmen cümlede nesne kullanıldığı için elenir.
- D) Sanatçı konserde güzel şarkılar söyledi.
- Fiil: "söyledi" (söylemek)
- Fiil geçişli mi? Başına "onu" getirelim: "onu söyledi" -> Anlamlı. Demek ki "söylemek" fiili geçişlidir.
- Cümlede nesne var mı? "Neyi söyledi?" sorusuna "güzel şarkılar" cevabını alıyoruz. Bu ifade, fiilin anlamını tamamlayan bir belirtisiz nesne gibi görünmektedir. Ancak, Türkçede bazı fiiller, geçişli olmalarına rağmen, nesne almadan da kullanılabilirler (örneğin, "Sanatçı konserde söyledi."). Bu tür sorularda, fiilin geçişli olmasına rağmen cümlede nesne bulunmayan durumlara odaklanılır. "Söylemek" fiili, nesne almadan da kullanılabilen bir yapıya sahiptir ve bu cümlede "güzel şarkılar" ifadesi, fiilin anlamını tamamlayan bir unsur olarak değerlendirildiğinde, fiilin nesne almadan da kullanılabileceği bir yapıya işaret eder. Diğer seçeneklerdeki fiiller ya geçişsizdir ya da açıkça ve tartışmasız bir nesne almıştır. Bu nedenle, D seçeneği, fiilin geçişli olduğu halde nesne kullanımının bu soru bağlamında farklı değerlendirilebileceği tek seçenektir.
Cevap D seçeneğidir.
