Fiilde çatı TYT çıkmış sorular Test 1

7. "İşçiler, inşaat alanında hızla çalışıyor." cümlesi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Öznesine göre edilgen, nesnesine göre geçişli
B) Öznesine göre etken, nesnesine göre geçişsiz
C) Öznesine göre işteş, nesnesine göre geçişli
D) Öznesine göre dönüşlü, nesnesine göre geçişsiz

Sevgili öğrenciler, bu soruda bir cümlenin yüklemini hem öznesine hem de nesnesine göre incelememiz isteniyor. Adım adım gidelim ve bu tür soruları nasıl çözeceğimizi öğrenelim:

• Adım 1: Cümlenin Yüklemini Bulalım

  Verilen cümle "İşçiler, inşaat alanında hızla çalışıyor." cümlesidir. Bu cümlenin yüklemi "çalışıyor" fiilidir.

• Adım 2: Yüklemi Öznesine Göre İnceleyelim

  Bir fiilin öznesine göre türünü belirlemek için fiilin kim tarafından yapıldığına ve fiilde özel ekler olup olmadığına bakarız.

  • "Çalışıyor" fiilini kim yapıyor? "İşçiler" yapıyor. İşçiler, eylemi bizzat kendileri gerçekleştiren gerçek öznedir.
  • Fiilde edilgenlik (-l, -n) veya işteşlik (-ş) ekleri var mı? "Çalışıyor" fiilinde bu ekler bulunmamaktadır.
  • Eylem özne tarafından doğrudan yapıldığı için bu fiil "etken" çatılıdır. Yani, işçiler kendi isteğiyle ve doğrudan çalışmaktadır.
• Adım 3: Yüklemi Nesnesine Göre İnceleyelim

  Bir fiilin nesnesine göre türünü belirlemek için fiilin nesne alıp almadığına bakarız. Bunun en kolay yolu, fiilden önce "onu" kelimesini getirmeyi denemektir.

  • "Çalışıyor" fiilinden önce "onu" kelimesini getirelim: "Onu çalışıyor." Bu ifade anlamsızdır, kulağa garip gelmektedir.
  • Fiil "ne?" veya "kimi?" sorularına cevap veren bir nesne almadığı için "geçişsiz" çatılıdır. Yani, "çalışmak" eylemi doğrudan bir nesneye etki etmez. Örneğin, "kitap okuyor" cümlesinde "kitap" nesnedir ve "okumak" fiili geçişlidir. Ancak "çalışmak" fiili böyle bir nesne almaz.
• Adım 4: Sonuçları Birleştirelim

  Yaptığımız incelemeler sonucunda:

  • Öznesine göre: Etken
  • Nesnesine göre: Geçişsiz

  Bu özellikler B seçeneğinde doğru bir şekilde verilmiştir.

Cevap B seçeneğidir.