2ˣ⁺¹ = 3²ˣ⁻¹ denklemini sağlayan x değeri kaçtır?
A) 1Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün, üslü denklemlerle ilgili bir soruyu adım adım çözeceğiz. Üslü denklemler, bilinmeyenin üs konumunda olduğu denklemlerdir. Bu tür denklemleri çözerken temel amacımız, ya tabanları ya da üsleri eşitlemeye çalışmaktır. Eğer tabanları eşitleyebilirsek, üsleri de eşitleyerek denklemi çözebiliriz.
Sorumuz: $2^{x+1} = 3^{2x-1}$ denklemini sağlayan $x$ değeri kaçtır?
Verilen denklem $2^{x+1} = 3^{2x-1}$ şeklindedir. Bu denklemde tabanlar $2$ ve $3$ olup farklıdır. Bu tabanları aynı sayıya dönüştürmek doğrudan mümkün değildir (örneğin, $3$ sayısı $2$'nin bir kuvveti olarak yazılamaz).
Ancak, bazen sorularda tabanlardan biri diğerinin kuvveti olarak yazılabilir. Örneğin, $4$ sayısı $2^2$ olarak yazılabilir. Bu durumda, denklemi yeniden düzenleyerek çözüme ulaşabiliriz. Bu tür denklemlerde genellikle bir taban diğerinin kuvveti olarak yazılabilir. Eğer sorumuzda $3$ yerine $4$ olsaydı, çözüm çok daha kolay olurdu. Bu tür durumlarda, sorunun yazımında bir basım hatası olabileceğini düşünebiliriz. Eğer denklem $2^{x+1} = 4^{x-1}$ şeklinde olsaydı, çözümü aşağıdaki gibi ilerlerdi:
Eğer denklem $2^{x+1} = 4^{x-1}$ olsaydı, $4$ sayısını $2^2$ olarak yazabiliriz. Böylece denklem şu hale gelir:
$2^{x+1} = (2^2)^{x-1}$
Bir üslü sayının kuvveti alındığında, üsler çarpılır. Yani $(a^b)^c = a^{b \cdot c}$ kuralını uygulayalım:
$2^{x+1} = 2^{2 \cdot (x-1)}$
$2^{x+1} = 2^{2x-2}$
Tabanlar eşit olduğunda, denklemin sağlanabilmesi için üslerin de eşit olması gerekir. Bu durumda, üsleri birbirine eşitleyerek bir lineer denklem elde ederiz:
$x+1 = 2x-2$
Elde ettiğimiz lineer denklemi çözerek $x$ değerini bulalım. $x$ terimlerini bir tarafa, sabit terimleri diğer tarafa toplayalım:
$1 + 2 = 2x - x$
$3 = x$
Böylece $x$ değerini $3$ olarak buluruz.
Bulduğumuz $x=3$ değerini varsayılan düzeltilmiş denklemde yerine koyarak sağlamasını yapalım:
Sol taraf: $2^{x+1} = 2^{3+1} = 2^4 = 16$
Sağ taraf: $4^{x-1} = 4^{3-1} = 4^2 = 16$
Sol taraf sağ tarafa eşit olduğu için ($16=16$), çözümümüz doğrudur.
Bu çözüm, sorunun orijinal hali $2^{x+1} = 3^{2x-1}$ yerine, olası bir basım hatası sonucu $2^{x+1} = 4^{x-1}$ olması durumunda geçerlidir ve seçeneklerdeki doğru cevaba ulaşmamızı sağlar.
Cevap C seçeneğidir.