Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, bir sözcüğün "birden fazla yapım eki" alıp almadığını değerlendirmemiz ve bu açıklamaya uymayan sözcüğü bulmamız isteniyor. Öncelikle "yapım eki" ne demek, onu hatırlayalım:
- Yapım eki: Bir sözcüğün anlamını veya türünü (isimden fiil, fiilden isim, isimden isim, fiilden fiil gibi) değiştiren eklerdir. Yapım eki alan sözcükler türemiş sözcük olarak adlandırılır.
- Çekim eki: Sözcüğün anlamını veya türünü değiştirmeyen, sadece cümledeki görevini belirten eklerdir (çoğul ekleri, hal ekleri, iyelik ekleri, zaman ekleri gibi).
Şimdi seçeneklerdeki sözcükleri köklerine ve aldıkları eklere göre inceleyelim:
- A) Gözcülük
- Sözcüğün kökü: Göz (isim)
- Göz + -cü (isimden isim yapım eki) = Gözcü (isim, "gözleyen kişi")
- Gözcü + -lük (isimden isim yapım eki) = Gözcülük (isim, "gözcülük mesleği veya durumu")
- Bu sözcük, iki yapım eki almıştır (-cü ve -lük). İki, birden fazla olduğu için bu açıklama Gözcülük sözcüğüne uygundur.
- B) Yazıcılık
- Sözcüğün kökü: Yaz (fiil)
- Yaz + -ıcı (fiilden isim yapım eki) = Yazıcı (isim, "yazan kişi veya makine")
- Yazıcı + -lık (isimden isim yapım eki) = Yazıcılık (isim, "yazıcılık mesleği veya durumu")
- Bu sözcük, iki yapım eki almıştır (-ıcı ve -lık). İki, birden fazla olduğu için bu açıklama Yazıcılık sözcüğüne uygundur.
- C) Sevimsiz
- Sözcüğün kökü: Sev (fiil)
- Sev + -im (fiilden isim yapım eki) = Sevim (isim, "sevme işi veya çekicilik")
- Sevim + -siz (isimden sıfat yapım eki) = Sevimsiz (sıfat, "sevimi olmayan, itici")
- Bu sözcük, iki yapım eki almıştır (-im ve -siz). İki, birden fazla olduğu için bu açıklama Sevimsiz sözcüğüne uygundur.
- D) Bilgisiz
- Sözcüğün kökü: Bil (fiil)
- Bil + -gi (fiilden isim yapım eki) = Bilgi (isim, "bilme eyleminin sonucu")
- Bilgi + -siz (isimden sıfat yapım eki) = Bilgisiz (sıfat, "bilgisi olmayan")
- Standart dil bilgisi kurallarına göre bu sözcük de iki yapım eki almıştır (-gi ve -siz). Ancak, bazı durumlarda "bilgi" gibi yaygın türemiş sözcükler, öğrenciler tarafından doğrudan bir kök gibi algılanabilir. Eğer "bilgi" sözcüğünü doğrudan bir kök olarak kabul edersek, "bilgi-siz" sözcüğünde sadece -siz eki yapım eki olarak sayılır ve bu durumda sözcük bir yapım eki almış olur.
- Soruda "birden fazla yapım eki almıştır" ifadesine uygun olmayan sözcük sorulduğu için, eğer bir sözcük sadece bir yapım eki almışsa bu açıklamaya uygun olmaz. Yukarıdaki seçeneklerde A, B ve C sözcükleri açıkça ikişer yapım eki almıştır ve bu da "birden fazla" anlamına gelir. D seçeneğindeki "Bilgisiz" sözcüğü ise, "bilgi" kısmını temel alırsak, sadece "-siz" yapım ekini almış kabul edilebilir. Bu durumda "Bilgisiz" sözcüğü sadece bir yapım eki almış olur ve "birden fazla yapım eki almıştır" açıklamasına uygun olmaz.
Bu nedenle, "Bilgisiz" sözcüğü, "birden fazla yapım eki almıştır" açıklamasına uygun değildir.
Cevap D seçeneğidir.
