Hangi cümlede geçişli bir fiil (iş/kılış fiili) olduğu halde cümlede nesne kullanılmamıştır?
A) Misafirler akşam yemeğine geldi.
B) Öğrenci bütün soruları doğru yanıtladı.
C) Sanatçı konserde güzel şarkılar söyledi.
D) Annem her sabah kahvaltı hazırlar.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, geçişli bir fiil (iş/kılış fiili) kullanıldığı halde cümlede nesne bulunmayan seçeneği bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, geçişli fiil ne demektir, hatırlayalım: Geçişli fiiller, bir nesne alabilen fiillerdir. Eylemin doğrudan etkilendiği bir varlık veya kavram (nesne) bulunur. Fiile "neyi?" veya "kimi?" sorularını sorduğumuzda cevap alabiliyorsak, o fiil geçişlidir.
- Nesne ise, geçişli fiilin bildirdiği işten doğrudan etkilenen ögedir. "Neyi?" veya "kimi?" sorularına cevap verir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Misafirler akşam yemeğine geldi.
- Bu cümledeki fiil "geldi"dir.
- "Neyi geldi?" veya "Kimi geldi?" sorularını sorduğumuzda bir cevap alamıyoruz. "Akşam yemeğine" ifadesi yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç).
- Bu durumda "gelmek" fiili geçişsiz bir fiildir. Soru bizden geçişli fiil olan bir cümle istediği için bu seçeneği eliyoruz.
- B) Öğrenci bütün soruları doğru yanıtladı.
- Bu cümledeki fiil "yanıtladı"dır.
- "Neyi yanıtladı?" diye sorduğumuzda "bütün soruları" cevabını alırız. "Bütün soruları" kelime grubu belirtili nesnedir.
- "Yanıtlamak" fiili geçişlidir ve cümlede nesne kullanılmıştır. Soru bizden nesne kullanılmayan cümleyi istediği için bu seçeneği eliyoruz.
- C) Sanatçı konserde güzel şarkılar söyledi.
- Bu cümledeki fiil "söyledi"dir.
- "Neyi söyledi?" diye sorduğumuzda "güzel şarkılar" cevabını alırız. "Güzel şarkılar" kelime grubu belirtisiz nesnedir.
- "Söylemek" fiili geçişlidir ve cümlede nesne kullanılmıştır. Soru bizden nesne kullanılmayan cümleyi istediği için bu seçeneği eliyoruz.
- D) Annem her sabah kahvaltı hazırlar.
- Bu cümledeki fiil "hazırlar"dır.
- "Hazırlamak" fiili geçişli bir fiildir, yani nesne alabilme potansiyeline sahiptir (örneğin, "Annem yemeği hazırlar.").
- Ancak "Annem her sabah kahvaltı hazırlar" cümlesinde "kahvaltı" kelimesi, fiilin anlamını tamamlayan bir unsur gibi görünse de, bazı dilbilgisi yaklaşımlarında "kahvaltı hazırlamak" gibi kalıplaşmış ifadelerde fiilin nesne almadan kullanıldığı durumlar olduğu kabul edilebilir. Yani, fiil geçişli olmasına rağmen, bu cümlede doğrudan ve bağımsız bir nesne kullanılmamıştır. Bu durum, fiilin geçişli olmasına rağmen, eylemin daha çok bir durum bildirmesi veya nesnenin fiille bütünleşmesi şeklinde yorumlanabilir.
Bu durumda, geçişli bir fiil olduğu halde cümlede nesne kullanılmayan seçenek D'dir.
Cevap D seçeneğidir.
