"Öğrenciler, sınavda başarılı olabilmek için günlerce çalıştılar ve çabaladılar."
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne-yüklem uyumsuzluğu
B) Eş anlamlı sözcüklerin gereksiz kullanımı
C) Tümleç eksikliği
D) Mantık hatası
Sevgili öğrenciler, bu tür anlatım bozukluğu soruları, dilimizi doğru ve etkili kullanma becerimizi ölçer. Şimdi gelin, bu cümleyi adım adım inceleyelim ve anlatım bozukluğunun nedenini birlikte bulalım.
- Öncelikle cümlemizi dikkatlice okuyalım: "Öğrenciler, sınavda başarılı olabilmek için günlerce çalıştılar ve çabaladılar."
- Bu cümlede iki eylem görüyoruz: "çalıştılar" ve "çabaladılar".
- "Çalışmak" kelimesi, bir işi yapmak, emek vermek, gayret göstermek anlamına gelir.
- "Çabalamak" kelimesi ise, bir şeyi başarmak için büyük gayret göstermek, uğraşmak, didinmek anlamına gelir.
- Gördüğümüz gibi, "çalışmak" ve "çabalamak" kelimeleri bu bağlamda birbirine çok yakın, hatta eş anlamlı sayılabilecek kelimelerdir. Her ikisi de öğrencilerin sınav için gösterdiği yoğun gayreti ifade etmektedir.
- Bir cümlede aynı anlama gelen veya anlamca birbirini kapsayan iki kelimenin birlikte kullanılması, gereksiz sözcük kullanımına yol açar ve anlatım bozukluğu oluşturur. Bu duruma "eş anlamlı sözcüklerin gereksiz kullanımı" denir.
- Cümleyi sadece "Öğrenciler, sınavda başarılı olabilmek için günlerce çalıştılar." şeklinde kursak da anlamda hiçbir eksiklik olmazdı. Ya da "Öğrenciler, sınavda başarılı olabilmek için günlerce çabaladılar." desek de yeterli olurdu. İkisinin bir arada kullanılması fazlalıktır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Özne-yüklem uyumsuzluğu: Cümlede özne "Öğrenciler" (çoğul) ve yüklemler "çalıştılar", "çabaladılar" (çoğul) olduğu için özne-yüklem uyumsuzluğu yoktur.
- B) Eş anlamlı sözcüklerin gereksiz kullanımı: Yukarıda açıkladığımız gibi, "çalışmak" ve "çabalamak" kelimeleri bu cümlede eş anlamlı olarak kullanılmış ve birinin varlığı diğerini gereksiz kılmıştır. Bu, anlatım bozukluğunun tam da nedenidir.
- C) Tümleç eksikliği: Cümlede herhangi bir tümlecin (nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci) eksikliği söz konusu değildir. Cümle, anlam ve yapı bakımından tümleçler açısından tamdır.
- D) Mantık hatası: Öğrencilerin sınav için çalışması ve çabalaması son derece mantıklı bir durumdur. Cümlede herhangi bir mantıksızlık veya çelişki bulunmamaktadır.
Bu durumda, cümlede "çalıştılar" ve "çabaladılar" kelimelerinin birlikte kullanılması, eş anlamlı sözcüklerin gereksiz kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.
Cevap B seçeneğidir.
