Merhaba sevgili öğrenciler!
Mantıkta önermelerin niceleyici türlerini anlamak, bir önermenin ne kadarını kapsadığını (miktarını) ve niteliğini (olumlu mu olumsuz mu olduğunu) belirlememizi sağlar. Şimdi sorumuzdaki önermeyi adım adım inceleyelim:
- Adım 1: Niceleyici (Quantifier) Nedir?
- Niceleyici, bir önermenin konusunun ne kadarını kapsadığını (miktarını) ve yüklemin konu hakkında olumlu mu yoksa olumsuz mu bir yargı bildirdiğini (niteliğini) gösteren ifadelerdir.
- Miktar açısından iki tür niceleyici vardır:
- Tümel (Universal): Önermenin konusunun tamamını kapsar. (Örnek: "Bütün", "Her", "Hiçbir")
- Tikel (Particular): Önermenin konusunun sadece bir kısmını kapsar. (Örnek: "Bazı", "Kimi", "Bir kısım")
- Nitelik açısından iki tür niceleyici vardır:
- Evetleme (Affirmative): Olumlu bir yargı bildirir. (Örnek: "...-dır", "...-dir")
- Olumsuzlama (Negative): Olumsuz bir yargı bildirir. (Örnek: "...değildir", "...-maz", "...-mez")
- Adım 2: Dört Temel Niceleyici Türü
- Bu miktar ve nitelik kombinasyonlarından dört temel niceleyici türü ortaya çıkar:
- Tümel Evetleme (A): Bütün S'ler P'dir. (Örnek: Bütün insanlar ölümlüdür.)
- Tikel Evetleme (I): Bazı S'ler P'dir. (Örnek: Bazı öğrenciler çalışkandır.)
- Tümel Olumsuzlama (E): Hiçbir S, P değildir. (Örnek: Hiçbir balık uçamaz.)
- Tikel Olumsuzlama (O): Bazı S'ler P değildir. (Örnek: Bazı meyveler tatlı değildir.)
- Adım 3: "Bazı kuşlar uçamaz" Önermesini İnceleyelim
- Önermemiz: "Bazı kuşlar uçamaz"
- Öncelikle miktarını belirleyelim: Önermede "Bazı" kelimesi geçiyor. Bu kelime, önermenin kuşların tamamını değil, sadece bir kısmını kapsadığını gösterir. Dolayısıyla, önermemiz tikeldir.
- Şimdi niteliğini belirleyelim: Önermenin yüklemi "uçamaz" ifadesidir. "Uçamaz" kelimesi, "uçabilir" fiilinin olumsuz halidir. Ancak mantıkta, bazen olumsuz bir fiil, olumlu bir yüklem olarak yeniden yorumlanabilir.
- "Uçamaz" ifadesini, "uçamayan" (yani uçma yeteneği olmayan) bir özellik olarak düşünebiliriz. Bu durumda önermeyi şöyle yeniden ifade edebiliriz: "Bazı kuşlar, uçamayan varlıklardır."
- Bu yeniden ifade edilmiş şeklinde:
- Miktar yine "Bazı" olduğu için tikeldir.
- Yüklem "uçamayan varlıklardır" ifadesi, kuşların "uçamayan varlıklar" sınıfına ait olduğunu olumlu bir şekilde belirtir. Yani, bu bir evetlemedir.
- Sonuç olarak, bu önerme hem tikel hem de evetleme niteliği taşıdığı için Tikel Evetleme türündedir.
Cevap B seçeneğidir.
