Bir sosyal psikolog, tutum değişim sürecini şu akış şemasıyla modellemiştir:
Dikkat → Anlama → Kabul → Kalıcılık
Bu akış şeması hangi tutum değişim kuramının temel mekanizmalarını yansıtmaktadır?
A) Bilişsel çelişki kuramı
B) İkna edici iletişim modeli
C) Sosyal öğrenme kuramı
D) Beklenti-değer kuramı
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, bir tutum değişim sürecinin aşamalarını gösteren bir akış şeması verilmiş ve bu şemanın hangi tutum değişim kuramının temel mekanizmalarını yansıttığı sorulmuştur. Akış şeması şu şekildedir: Dikkat → Anlama → Kabul → Kalıcılık.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve bu akış şemasıyla en uyumlu olanı bulalım:
- A) Bilişsel çelişki kuramı: Bu kuram, bireylerin inançları, tutumları veya davranışları arasında bir tutarsızlık (çelişki) yaşadıklarında duydukları rahatsızlığı azaltmak için tutumlarını değiştirmelerini açıklar. Bu süreç, doğrudan bir mesajın aşamalı olarak işlenmesiyle değil, içsel bir tutarsızlığı giderme motivasyonuyla ilgilidir. Dolayısıyla, verilen akış şemasıyla doğrudan örtüşmez.
- B) İkna edici iletişim modeli: Bu model (örneğin Yale Yaklaşımı veya Hovland'ın modeli), bir ikna edici mesajın birey tarafından nasıl işlendiğini ve tutum değişimine yol açtığını açıklayan klasik bir yaklaşımdır. Bu modelin temel aşamaları genellikle şunları içerir: Dikkat (bireyin mesaja odaklanması), Anlama (mesajın içeriğini kavraması), Kabul (mesajın argümanlarını veya önerilerini benimsemesi) ve Kalıcılık (yeni tutumun zamanla korunması ve sürdürülmesi). Görüldüğü gibi, verilen akış şeması bu modelin temel aşamalarıyla birebir uyumludur.
- C) Sosyal öğrenme kuramı: Bu kuram (Bandura), bireylerin başkalarını gözlemleyerek, taklit ederek ve model alarak öğrendiklerini vurgular. Tutumlar da bu yolla öğrenilebilir, ancak verilen akış şeması gözlem ve taklitten ziyade, bir mesajın bilişsel işleniş sürecini anlatmaktadır.
- D) Beklenti-değer kuramı: Bu kuram, bireylerin bir tutum nesnesine yönelik inançlarının (nesnenin özelliklerine dair beklentileri) ve bu özelliklere atfettikleri değerin birleşimiyle tutumlarının oluştuğunu veya değiştiğini öne sürer. Bu, daha çok tutumların nasıl hesaplandığı veya değerlendirildiği ile ilgili bir modeldir, bir mesajın işleniş aşamalarını açıklamaz.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, verilen akış şemasındaki "Dikkat → Anlama → Kabul → Kalıcılık" aşamaları, bir ikna edici mesajın birey üzerindeki etkisini ve tutum değişimini açıklayan İkna edici iletişim modeli ile en iyi şekilde örtüşmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
