Bir psikolog, klasik koşullanma sürecini şu akış şemasıyla açıklamaktadır:
Nötr uyaran → Koşulsuz uyaran → Koşulsuz tepki
Koşullu uyaran → Koşullu tepki
Bu akış şemasında hangi unsur öğrenilmiş tepkiyi temsil etmektedir?
A) Nötr uyaran
B) Koşulsuz uyaran
C) Koşulsuz tepki
D) Koşullu tepki
Klasik koşullanma, psikolojinin temel konularından biridir ve bu akış şeması, bu süreci çok güzel özetliyor. Şimdi adım adım bu şemayı inceleyelim ve öğrenilmiş tepkinin ne olduğunu bulalım.
- Klasik Koşullanma Nedir? Klasik koşullanma, bir organizmanın başlangıçta tepki vermediği bir uyarana, başka bir uyaranla eşleştirilmesi sonucunda tepki vermeyi öğrenmesidir. Yani, yeni bir ilişki kurulur ve bu ilişki sonucunda yeni bir tepki ortaya çıkar.
- Şemanın İlk Bölümü: Nötr uyaran → Koşulsuz uyaran → Koşulsuz tepki
- Nötr uyaran (NU): Bu, başlangıçta herhangi bir özel tepkiyi tetiklemeyen uyarandır. Örneğin, Pavlov'un ünlü deneyinde zil sesi nötr bir uyarandı. Köpek zili duyduğunda salya akıtmazdı.
- Koşulsuz uyaran (KU): Bu, doğal olarak, öğrenilmemiş bir tepkiyi (koşulsuz tepkiyi) tetikleyen uyarandır. Pavlov'un deneyinde yiyecek, koşulsuz uyarandı. Köpek yiyeceği gördüğünde veya kokladığında doğal olarak salya akıtırdı.
- Koşulsuz tepki (KT): Bu, koşulsuz uyarana karşı gösterilen doğal, otomatik ve öğrenilmemiş tepkidir. Yiyeceğe karşı salya akıtmak, koşulsuz bir tepkidir. Bu tepki doğuştan gelir, öğrenilmez.
- Bu aşamada, nötr uyaran (zil) ile koşulsuz uyaran (yiyecek) tekrar tekrar eşleştirilir. Zil çalar ve hemen ardından yiyecek verilir.
- Şemanın İkinci Bölümü: Koşullu uyaran → Koşullu tepki
- Koşullu uyaran (KOU): Nötr uyaran (zil sesi), koşulsuz uyaranla (yiyecek) defalarca eşleştirildikten sonra artık tek başına bir tepkiyi tetikleyebilir hale gelir. Bu noktada, nötr uyaran "koşullu uyaran" adını alır. Yani, zil sesi artık tek başına köpeğin salya akıtmasına neden olur.
- Koşullu tepki (KOT): Koşullu uyarana (zil sesi) karşı gösterilen, öğrenilmiş tepkidir. Bu tepki, koşulsuz tepkiye (yiyeceğe karşı salya akıtma) benzerdir ancak artık koşullu uyaran (zil sesi) tarafından tetiklenir. İşte bu, öğrenmenin gerçekleştiği noktadır! Köpek, zil sesi ile yiyecek arasında bir bağlantı kurmayı öğrenmiştir ve bu yeni tepkiyi geliştirmiştir.
- Öğrenilmiş Tepki Hangisidir?
- A) Nötr uyaran, tepki değil, başlangıçta etkisiz olan bir uyarandır.
- B) Koşulsuz uyaran, tepki değil, doğal bir tepkiyi tetikleyen uyarandır.
- C) Koşulsuz tepki, doğal ve öğrenilmemiş bir tepkidir.
- D) Koşullu tepki ise, koşullanma süreci sonucunda ortaya çıkan, yani sonradan kazanılan, öğrenilmiş tepkidir. Bu, organizmanın yeni bir uyarana karşı geliştirdiği yeni davranıştır.
Bu nedenle, akış şemasında öğrenilmiş tepkiyi temsil eden unsur Koşullu tepki'dir.
Cevap D seçeneğidir.
